Auteursrecht

Auteursrecht geeft de maker van een origineel werk, zoals een tekst, foto, ontwerp of nummer, vanzelf het alleenrecht om te bepalen wie dat werk openbaar maakt of kopieert (artikel 1 Auteurswet). Je hoeft het nergens aan te vragen. Het geldt tot zeventig jaar na het overlijden van de maker (artikel 37 Auteurswet). In de praktijk blijkt op twee momenten wat dat recht waard is: als een ander je werk gebruikt zonder te vragen en als je tekent bij wie het gaat uitgeven, produceren of verkopen.

Als advocaten auteursrecht staan we makers bij en de uitgevers, producenten, labels en bureaus die hun werk exploiteren. Soms gaat het om een contract dat nog getekend moet worden, soms om een sommatiebrief of een procedure.

Heb je direct juridisch advies nodig? Bel 020 675 88 21 of neem contact op.

We beginnen bij twee vragen die de rest van de zaak bepalen. Is het werk beschermd en staat wat een procedure kost in verhouding tot wat die oplevert? Pas daarna kiezen we de route. Dat kan een brief zijn, een onderhandeling of een zaak bij de rechter.

Wanneer een werk auteursrechtelijk beschermd is

Een ©-teken is niet nodig. Een schets, songtekst of stuk broncode is beschermd zodra een ander het kan zien, horen of lezen, mits het oorspronkelijk is. Het Hof van Justitie van de Europese Unie kijkt daarvoor naar de keuzes van de maker. Die moeten vrij en creatief zijn en het werk een eigen gezicht geven, waarin iets van de persoonlijkheid van de maker terug te zien is. In het arrest Mio/konektra van 4 december 2025, over een eettafel en een kastsysteem, bevestigde het Hof dat die toets ook voor gebruiksvoorwerpen geldt, zonder hogere drempel. Keuzes die door een technische eis of de functie van het product worden bepaald, tellen niet mee. Ook de bedoeling van de maker beslist er niet over, net zo min als erkenning in de vakwereld.

Daarom valt veel buiten de bescherming, hoeveel werk het maken ook heeft gekost. Een idee of concept is vrij; pas de concrete uitwerking kan beschermd zijn. Hetzelfde geldt voor een stijl of techniek, voor feiten en gegevens en voor alledaagse of puur technisch bepaalde vormgeving waarin geen creatieve keuze zit. Op wetten, besluiten en rechterlijke uitspraken rust geen auteursrecht (artikel 11 Auteurswet).

Is een werk beschermd, dan heeft iedereen die het openbaar maakt of verveelvoudigt toestemming van de maker nodig. Onder openbaar maken valt online zetten, uitzenden of tentoonstellen, onder verveelvoudigen ook kopiëren en bewerken. Alleen een wettelijke uitzondering, zoals het citaatrecht, maakt gebruik zonder toestemming mogelijk.

In een geschil moet je laten zien welke keuzes jij hebt gemaakt en wanneer het werk er was. Schetsen, eerdere versies en bestanden met een datum zijn dan je bewijs. Bij werk dat met AI is gemaakt, hangt de bescherming af van de keuzes die een mens heeft gemaakt.

Meer over AI en auteursrecht →

Wie de rechthebbende is bij werk in opdracht, in dienst of met meer makers

De maker is de rechthebbende, ook als een ander voor het werk heeft betaald. Huur je een freelancer, fotograaf of ontwerpbureau in, dan blijft het auteursrecht bij hen zolang het niet schriftelijk aan jou is overgedragen. Als opdrachtgever heb je meestal wel toestemming om het werk te gebruiken voor het doel waarvoor je het bestelde. Een geschil gaat dan over de grens van dat doel, bijvoorbeeld een logo dat voor de website was bedoeld en later op verpakkingen staat.

Voor werknemers geldt een andere regel. Hoort het maken van zulke werken bij de functie, dan geldt de werkgever als maker, tenzij iets anders is afgesproken (artikel 7 Auteurswet). Maakt een organisatie een werk openbaar als van haar afkomstig, zonder een persoon als maker te noemen, dan geldt zij als maker (artikel 8). Na Europese rechtspraak staan die regels ter discussie; voor modemerken en hun ontwerpers werken we dat uit in ons inzicht over werkgeversauteursrecht. Bij film regelt de wet de rechten van makers en producent apart, zie filmrecht.

Hebben meer mensen samen één werk gemaakt, zoals een band of een studio, dan zijn ze samen rechthebbende. Voor een licentie of overdracht van het geheel is in beginsel ieders instemming nodig. Optreden tegen een inbreuk kan ieder van hen zelfstandig, tenzij ze iets anders hebben afgesproken (artikel 26 Auteurswet). Leg daarom vooraf vast wie wat inbrengt, wie over licenties beslist en hoe de opbrengst wordt verdeeld. Zonder die afspraak kan één maker een deal voor de anderen tegenhouden.

Inbreuk op je auteursrecht: wat je kunt doen

Inbreuk is er als creatieve elementen van jouw werk herkenbaar zijn overgenomen. Sinds Mio/konektra doet het er niet meer toe of beide werken dezelfde totaalindruk geven.

Gebruikt een ander je werk zonder toestemming, dan begint het bij bewijs. Maak screenshots, noteer de URL, de datum van ontdekking en wie het werk aanbiedt, en bewaar alles. In onze praktijk wachten cliënten vaak te lang. Intussen verdwijnen pagina’s en stapelen inbreuken zich op. Heb je maanden stilgezeten, dan kan in een kort geding het spoedeisend belang ontbreken.

Meestal is de eerste stap een sommatiebrief. Daarin eisen we binnen een termijn dat de inbreukmaker het gebruik staakt, het werk verwijdert en een vergoeding betaalt. Vaak sturen we een onthoudingsverklaring mee om te tekenen. Veel zaken eindigen daar.

Meer over de sommatiebrief bij inbreuk →

Reageert de inbreukmaker niet of gaat het gebruik door, dan kan de voorzieningenrechter in een kort geding binnen enkele weken een voorlopig verbod met een dwangsom per overtreding opleggen. Voor een definitieve uitspraak volgt een bodemprocedure. Daarin kun je een verklaring voor recht vorderen, een verbod, schadevergoeding, afdracht van de winst en de afgifte of vernietiging van inbreukmakende exemplaren (artikel 28 Auteurswet).

Voor de schade gaat de rechter meestal uit van de licentievergoeding die je had kunnen vragen als de ander vooraf om toestemming had gevraagd. Ontbrak je naam of is je werk bewerkt, dan komt daar soms een opslag bij. Naast schadevergoeding kun je vorderen dat de inbreukmaker de winst afdraagt die met je werk is gemaakt (artikel 27a Auteurswet).

Meer over schadevergoeding bij auteursrechtinbreuk →

Weeg ook de proceskosten mee. In auteursrechtzaken betaalt de verliezer in de regel de redelijke en evenredige proceskosten van de winnaar (artikel 1019h Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering), waar de winnaar in de meeste andere civiele zaken alleen een vast, lager bedrag krijgt. De rechtbanken hanteren daarvoor sinds 1 februari 2026 indicatietarieven, bijvoorbeeld € 18.000 voor een normaal kort geding en € 21.000 voor een normale bodemzaak. Met een sterke zaak werkt die regel in je voordeel; is je positie zwak, dan kan verliezen meer kosten dan de zaak waard was.

Vermoed je dat iemand inbreuk maakt op je auteursrecht? We beoordelen je bewijs en je kansen en zeggen welke route past. Bel 020 675 88 21 of stuur een bericht.

Als je zelf wordt aangesproken op auteursrechtinbreuk

Een sommatie, een factuur van een fotobureau of een schikkingsvoorstel betekent nog niet dat je moet betalen. Ga niet impulsief akkoord en negeer het ook niet. Vier vragen bepalen je positie:

• Is het werk beschermd en is de afzender de rechthebbende of door die gemachtigd?
• Had je toestemming, bijvoorbeeld via een licentie, een beeldbank of de opdracht zelf?
• Valt het gebruik onder een uitzondering, zoals het citaatrecht (artikel 15a Auteurswet) of een parodie (artikel 18b)?
• Staat het gevraagde bedrag in verhouding tot de licentievergoeding die voor dit gebruik gebruikelijk is?

Citeren mag bijvoorbeeld in een recensie of polemiek. Het werk moet dan al rechtmatig openbaar zijn, je neemt niet meer over dan het doel vraagt en je vermeldt de bron met de naam van de maker. Een foto als illustratie bij een blog of productpagina valt daar meestal niet onder. In ons inzicht over andermans foto, video of quote in je marketing lees je hoe dat in marketing uitpakt; de grens van de parodie bespreken we aan de hand van een carnavalshit op een ABBA-melodie.

Haal het werk offline zolang je het uitzoekt. Dat beperkt de schade en laat zien dat je de claim serieus neemt. Een onthoudingsverklaring teken je pas als de tekst klopt, want je verbeurt de boete die erin staat bij elke nieuwe overtreding. Ligt er al een dagvaarding, let dan op de datum waarop je moet verschijnen: daarna kan de rechter beslissen zonder jouw verweer.

Meer over een sommatiebrief ontvangen →

Wat je vastlegt als een ander je werk gaat gebruiken

Bij een overdracht gaat het auteursrecht geheel of voor een deel naar een ander, die het werk daarna exploiteert. Bij een licentie blijft het recht bij jou en krijgt de ander toestemming voor een omschreven gebruik. Sinds 1 januari 2026 moet de overeenkomst tot overdracht schriftelijk worden aangegaan, net als een exclusieve licentie, en de levering loopt nog altijd via een akte (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Draagt een maker over of geeft die een exclusieve licentie, dan gaan alleen de bevoegdheden over die uitdrukkelijk in de overeenkomst staan of er noodzakelijk uit volgen. Een clausule als “alle rechten, voor alle vormen van exploitatie” levert de exploitant daardoor minder op dan die vaak denkt.

Hier gaat het in de creatieve sector vaak mis. Tussen ontwerper en opdrachtgever, producent en scenarist of bij software die door freelancers is gebouwd, ontbreekt de overdrachtsclausule. Of hij is zo breed geformuleerd dat niemand weet welke rechten zijn overgegaan.

Wij stellen aktes van overdracht op, beoordelen bestaande contracten en procederen als er een geschil over ontstaat.

Meer over auteursrecht overdragen →

Een licentie loopt vaak vast op drie punten. De reikwijdte is te vaag: welke media, welke landen, hoe lang. De vergoeding is eenmalig, terwijl het werk jarenlang wordt geëxploiteerd. En er staat niets over wie optreedt als een derde het werk kopieert; zonder die afspraak kan een licentienemer zelf geen afdracht van de winst vorderen (artikel 27a lid 2 Auteurswet). Een niet-exclusieve licentie kan nog steeds mondeling, maar een schriftelijke afspraak voorkomt discussie over wat er is toegestaan.

Meer over de licentieovereenkomst →

Bij een boek, een vertaling of een lesmethode heet dat contract een uitgeefovereenkomst. Daarin spelen ook het voorschot, de royalty en de vraag wanneer je rechten terugkomen.

Meer over de uitgeefovereenkomst →

Billijke vergoeding en wat de maker van de exploitant mag verwachten

Geeft een maker een ander het recht het werk te exploiteren, dan heeft de maker recht op een billijke vergoeding, vast te leggen in de overeenkomst (artikel 25c Auteurswet). Heeft een vereniging van zzp-makers de vergoeding met een exploitant of een vereniging van exploitanten uitonderhandeld, dan geldt die als billijk tot het tegendeel blijkt. Gaat de exploitant het werk gebruiken op een manier die bij het tekenen nog onbekend was, dan is een aanvullende billijke vergoeding verschuldigd.

De wet geeft de maker meer. Wil je als maker weten wat je werk opbrengt, dan moet de exploitant je dat ten minste eens per jaar vertellen: hoe het werk wordt geëxploiteerd, wat het oplevert en welke vergoeding je toekomt (artikel 25ca). Loopt je werk veel beter dan bij het tekenen werd verwacht en blijft jouw vergoeding achter bij de opbrengst, dan kun je een aanvullende vergoeding vorderen, ook van een derde aan wie de rechten zijn doorgegeven (artikel 25d). Doet de exploitant niets of niet genoeg met je werk, dan kun je de overeenkomst opzeggen. Je geeft dan eerst schriftelijk een redelijke termijn om het alsnog te doen (artikel 25e). En je kunt een beding laten vernietigen als het voor jou onredelijk bezwarend is of je toekomstige werk onredelijk lang vastlegt (artikel 25f).

Van deze regels kan de maker geen afstand doen. Ze gelden ook als het contract een ander recht kiest, zolang het werk geheel of grotendeels in Nederland wordt geëxploiteerd (artikel 25h). Ze gelden niet voor een werkgever of organisatie die volgens artikel 7 of 8 zelf als maker geldt. Voor uitgevers, producenten en labels betekent dit een jaarlijkse opgave per maker en contracten die moeten standhouden als een werk onverwacht goed loopt. Geschillen hierover kunnen naar de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht.

Persoonlijkheidsrechten als een opdrachtgever afstand vraagt

Naast het exploitatierecht heeft de maker persoonlijkheidsrechten, ook nadat het auteursrecht is overgedragen (artikel 25 Auteurswet). De maker kan zich verzetten tegen publicatie zonder naam, tegen publicatie onder de naam van een ander, tegen wijzigingen in het werk en tegen elke aantasting die de eer of de naam van de maker kan schaden. Bij weglaten van de naam en bij wijzigingen geldt een grens: het verzet mag niet in strijd zijn met de redelijkheid.

Vraagt een opdrachtgever, uitgever of producent in het contract om afstand van die rechten, kijk dan precies wat er staat. Afstand doen kan van het recht op naamsvermelding en van het verzet tegen wijzigingen in het werk of de titel. Het verzet tegen publicatie onder de naam van een ander kun je niet opgeven. Tegen een aantasting die je eer of naam schaadt houd je altijd een verweer. Zo’n clausule over “alle persoonlijkheidsrechten” gaat dus verder dan de wet toestaat.

Na het overlijden van de maker gaan de persoonlijkheidsrechten naar wie bij testament is aangewezen, of anders naar de nabestaanden: ouders, partner en kinderen. Ze vervallen tegelijk met het auteursrecht (artikel 25 lid 2 en 25a Auteurswet).

Meer over persoonlijkheidsrechten van de kunstenaar →

Auteursrecht naast naburige rechten, merkenrecht en modellenrecht

Auteursrecht is één van de intellectuele-eigendomsrechten en loopt in de praktijk vaak samen met andere. Naburige rechten beschermen niet de maker maar de uitvoerend kunstenaar, zoals de musicus of acteur, en de producent of omroep die in de opname of uitzending heeft geïnvesteerd. Een nummer kent zo auteursrecht op compositie en tekst en naburige rechten op de opname. Elk recht heeft een eigen rechthebbende en een eigen geldstroom. Daarover meer bij muziekrecht.

Een merk bestaat pas na inschrijving en beschermt het teken waaronder je producten of diensten aanbiedt. Een model beschermt het uiterlijk van een product: een Benelux-model of ingeschreven Uniemodel na depot, een niet-ingeschreven Uniemodel drie jaar lang vanaf het moment dat het ontwerp in de EU voor het publiek beschikbaar kwam. Een logo kan zo onder auteursrecht en merkenrecht tegelijk vallen, een stoel onder auteursrecht en modellenrecht. Een technische uitvinding hoort bij het octrooirecht. Per werk verschilt welk recht het sterkst is; vaak is het antwoord een combinatie.

Meer over productontwerp beschermen →

Meer over kledingontwerp beschermen →

Advocaat auteursrecht in Amsterdam

Auteursrecht is een kern van wat we doen. Liaise Advocaten is een nichekantoor voor de creatieve en media-industrie. Intellectueel eigendom loopt door vrijwel al ons werk: van film en muziek tot kunst, journalistiek, mode, design en software. We werken voor makers en voor de uitgevers, producenten, labels en bureaus die hun werk exploiteren en kennen daardoor beide kanten van de onderhandelingstafel en de rechtszaal. Ons kantoor staat aan de De Lairessestraat 158 in Amsterdam.

Een greep uit ons recente werk:

• Procedure voor een auteursrechthebbende tegen een inbreukmaker.
• Advies over de rechtspositie bij mogelijke inbreuk op auteursrechten en naburige rechten.
• Bijstand aan een kunstenaar die werd beschuldigd van auteursrechtinbreuk.
• Sommatiebrief aan een inbreukmaker namens een graffitikunstenaar.
• Bijstand aan uitgevers die samen optraden tegen een platform dat hun lesmethodes kopieerde.
• Akte van overdracht van auteursrechten voor de exploitant van een app.
• Licentie voor de exploitatie van cursusmateriaal.

Meer over ons werk voor uitgevers →

Wil je je rechten laten beoordelen, een contract laten opstellen of optreden tegen een inbreuk? Bel 020 675 88 21 of stuur een bericht.

Alle rechtsgebieden