Een carnavalshit op de melodie van ABBA: parodie of inbreuk?

Carnavalsband De Kapotte Kachels scoorde ruim een miljoen streams met "Dikke Pens (Clap Your Pens)", op de melodie van ABBA's "Take A Chance On Me". Universal haalde het nummer offline. De rechtbank Midden-Nederland gaf Universal gelijk, opvallend genoeg zonder te betwisten dát het een parodie is. Wat dit vonnis betekent voor parodieën op bekende nummers, en waar de grens nu ligt.

Carnavalsband De Kapotte Kachels maakte “Dikke Pens (Clap Your Pens)” op de melodie van “Take A Chance On Me”. Het nummer werd in korte tijd ruim een miljoen keer gestreamd. Universal Music Publishing liet het namens ABBA van Spotify en andere platforms halen. De band stapte daarop naar de rechter, met de stelling dat het nummer een toegestane parodie is in de zin van artikel 18b Auteurswet.

Op 29 juli wees de rechtbank Midden-Nederland vonnis. De band krijgt ongelijk. De volledige uitspraak lees je hier.

Interessant aan deze uitspraak is dat aan de criteria uit het Deckmyn-arrest wél was voldaan. Het nummer roept net als in het Deckmyn-arrest (waar het ging om een politieke kalender van het Vlaams Belang waarin een Suske en Wiske stripcover werd aangepast) een bestaand werk op met duidelijke verschillen en is humoristisch bedoeld. De zaak strandde op de belangenafweging.

Waarom de belangenafweging toch anders uitpakt

In die afweging woog de rechtbank onder meer mee dat de herkenbare melodielijn van ABBA gedurende het hele nummer te horen is, dat de band een commercieel doel heeft (streams, bekendheid, boekingen) en dat het nummer via streamingdiensten wereldwijd en onbeperkt in tijd beschikbaar zou blijven. Iets heel anders dus dan de kalender die in beperkte oplage werd uitgebracht zoals bij het Deckmyn-arrest. Ook de blijvende associatie tussen een liefdesliedje van ABBA en een carnavalsnummer met een heel andere strekking, namelijk diklijvigheid, speelde een rol.

Geen chilling effect: wat mag nog wél?

Dat er een zogenoemd chilling effect zou kunnen uitgaan van het afwijzen van de vorderingen van De Kapotte Kachels zag de rechtbank anders, zij benadrukt dat dit oordeel uitsluitend ziet op de concrete omstandigheden van dit geval. Parodieën op bekende nummers zijn dus niet in algemene zin verboden. De Kapotte Kachels mogen het nummer bovendien gewoon live blijven spelen, en opnames van die optredens mogen op YouTube. Alleen voor de commerciële exploitatie van de opname, via streaming, radio of fysieke dragers, biedt de parodie-exceptie hier geen rechtvaardiging.

Proceskosten en vervolg

Omdat de procedure zag op de vraag of auteursrechtinbreuk werd gemaakt op de auteursrechten van ABBA of niet moeten De Kapotte Kachels de proceskosten van € 21.000,- aan Universal vergoeden.

Het nummer Dikke Pens (Clap Your Pens) zal dus, voor carnaval-minnend Nederland wellicht helaas, geen rentree maken op Spotify. Tenzij de mannen in hoger beroep gaan en zouden winnen natuurlijk. Maar dat verwacht ik niet.