Van wie is het ontwerp van je ontwerper? Werkgeversauteursrecht in de mode

Een ontwerper in dienst of een freelancer tekent je collectie. Bij wie liggen de rechten, nu het ONB-arrest het werkgeversauteursrecht onder druk zet?

Een ontwerper in dienst tekent de nieuwe collectie en een freelancer levert de print. Zolang de stukken verkopen, vraagt niemand zich af van wie de ontwerpen eigenlijk zijn. Die vraag komt pas als de ontwerper vertrekt en een eigen label begint. Of als een freelancer hetzelfde ontwerp ook aan een ander merk blijkt te hebben verkocht. Dan blijkt het werkgeversauteursrecht minder vanzelfsprekend dan veel modemerken denken. Sinds een arrest van het Hof van Justitie van de EU uit maart 2025 staat het bovendien ter discussie. Ben je zelf ontwerper, dan lees je in het laatste deel wat je van je eigen werk houdt.

Wil je weten bij wie de rechten op je collectie liggen? Bel 020 675 88 21 of stuur een bericht via het formulier onderaan.

Het werkgeversauteursrecht maakt de werkgever maker van een ontwerp

Het werkgeversauteursrecht van artikel 7 Auteurswet bepaalt dat een werkgever als maker geldt van werken die een werknemer in dienst maakt, tenzij werkgever en werknemer iets anders afspreken. Juristen noemen dat fictief makerschap, omdat de wet een ander als maker aanwijst dan degene die het werk feitelijk heeft gemaakt. Het geldt alleen voor wat bij het werk hoort. Schildert een ontwerper in het weekend, dan blijven die doeken gewoon van de ontwerper.

Het modelrecht volgt dezelfde lijn. Ontwerpt een werknemer een model in de uitoefening van de functie, dan geldt de werkgever als ontwerper van het Benelux-model en krijgt die ook het auteursrecht op dat model (artikel 3.8 lid 1 en 3.29 BVIE). Het recht op een Uniemodel gaat in die situatie ook naar de werkgever, net als bij een model dat de werknemer volgens de instructies van de werkgever ontwikkelt (artikel 14 lid 3 Uniemodellenverordening). Steeds kunnen partijen iets anders afspreken.

Auteursrecht op een kledingontwerp ontstaat alleen als er vrije en creatieve keuzes van de ontwerper in terug te zien zijn. In Mio/konektra oordeelde het Hof van Justitie op 4 december 2025 dat voor toegepaste kunst geen strengere eisen gelden dan voor andere werken. Bij kledingontwerp beschermen lees je hoe dat voor kleding uitpakt.

Waarom het werkgeversauteursrecht sinds een Europees arrest ter discussie staat

Op 6 maart 2025 deed het Hof van Justitie uitspraak in een zaak over musici van het Nationaal Orkest van België, het ONB-arrest (C-575/23, ECLI:EU:C:2025:141). Nadat onderhandelingen over een vergoeding waren vastgelopen, had de Belgische staat bij koninklijk besluit bepaald dat de naburige rechten van musici met een ambtelijke aanstelling naar het orkest gingen. Volgens het Hof mag dat niet zonder voorafgaande toestemming van de musici. Die toestemming moet blijken uit individuele of collectieve onderhandelingen of, bij musici met een ambtelijke aanstelling, uit een regeling van de overheid zelf. De lidstaten mogen de vorm regelen, zolang ze het beginsel van voorafgaande toestemming daarmee niet uithollen (punt 122 tot en met 124).

Het arrest gaat over uitvoerende kunstenaars en noemt alleen de Europese bepalingen die voor hen gelden, zodat het Hof niet zegt of dezelfde redenering opgaat voor een modeontwerper in dienst. Ons artikel over de beperkte betekenis van het ONB-arrest gaat ervan uit dat de redenering van het Hof ook voor het auteursrecht geldt. Artikel 7 blijft volgens dat stuk toch houdbaar, omdat werkgever en werknemer altijd iets anders kunnen afspreken. Voor artikel 8 Auteurswet ligt dat anders.

Juist artikel 8 raakt de mode. Brengt een vennootschap een werk als het hare naar buiten zonder een ontwerper te noemen, dan geldt die vennootschap als maker. Veel merken presenteren hun collectie zonder de naam van de ontwerper, dus het lijkt een handige bepaling. Bouw er niet op, want in hetzelfde stuk staat dat artikel 8 na het ONB-arrest niet meer met het Unierecht te verenigen is.

Drie scenario’s van de Commissie auteursrecht voor artikel 7 en 8 Auteurswet

In januari 2026 bracht de Commissie auteursrecht, die het ministerie van Justitie en Veiligheid adviseert, een advies uit over de gevolgen van het ONB-arrest. Een meerderheid van de commissie verwacht dat het Hof van Justitie geen ruimte laat voor een werkgever als maker, omdat het Unierecht met een maker de natuurlijke persoon lijkt te bedoelen die het werk heeft gemaakt. Een echte oplossing ziet de commissie pas op Europees niveau.

Voor de tussentijd schetst de commissie drie scenario’s, zonder een voorkeur uit te spreken. Het kleinste ingrijpen laat artikel 7 en 8 staan en geeft ontwerpers in dienst er rechten bij, zoals de aanspraak op een billijke vergoeding. Gaat de wetgever een stap verder, dan is de werkgever niet langer maker en vermoedt de wet dat de ontwerper de rechten heeft overgedragen. Het derde scenario schrapt beide artikelen, waarna werkgevers en opdrachtgevers alles zelf in contracten of cao’s moeten regelen. Dat noemt de commissie de veiligste weg, al kan het meer administratieve lasten meebrengen.

Op deze site verscheen eerder een vierde scenario, waarin alleen artikel 7 een vermoeden van overdracht wordt en artikel 8 vervalt of een machtiging wordt om tegen inbreuk op te treden. Op 2 november 2026 lag er nog geen wetsvoorstel en had het kabinet nog niet op het advies gereageerd.

Bij een freelance ontwerper kunnen auteursrecht en Uniemodel uit elkaar vallen

Voor freelancers geldt artikel 7 niet, maar het Benelux-modelrecht kent wel een regel voor de opdrachtgever. Bestel je een ontwerp met het oog op de verkoop van het product, dan geld jij als ontwerper van het Benelux-model en krijg je ook het auteursrecht op dat model, tenzij je iets anders afspreekt (artikel 3.8 lid 2 en 3.29 BVIE). Volgens de Commissie auteursrecht gaat dat auteursrecht alleen over het ontwerp zoals het in het model is toegepast. Voor andere toepassingen blijft het bij de freelancer.

De Uniemodellenverordening heeft geen regel voor de opdrachtgever. Het recht op een Uniemodel komt toe aan de ontwerper en gaat alleen bij een werknemer naar de werkgever (artikel 14 lid 1 en 3). Zo kan het gebeuren dat jij het auteursrecht op een jurk hebt terwijl de freelancer het niet-ingeschreven Uniemodel houdt. Verkoop je in meer EU-landen, dan levert juist dat Uniemodel bij seizoensstukken vaak het meest op. De Commissie auteursrecht wijst in haar advies op deze botsing, maar laat de oplossing aan de wetgever.

Wil je het Uniemodel op eigen naam, dan moet de freelancer het aan je overdragen. Leg dat schriftelijk vast, samen met de overdracht van het auteursrecht voor zover dat niet al via het Benelux-modelrecht bij jou ligt. Voor het auteursrecht moet de overeenkomst tot overdracht sinds 1 januari 2026 schriftelijk worden aangegaan. Een overdracht door de maker omvat bovendien alleen wat er uitdrukkelijk in staat of er noodzakelijk uit volgt. De levering zelf gaat nog altijd bij akte (artikel 2 lid 3 Auteurswet). In De kont van een koe en de overdracht van auteursrecht lees je wat dat schriftelijkheidsvereiste in de praktijk vraagt.

Billijke vergoeding en persoonlijkheidsrechten van de ontwerper

Draagt een freelance ontwerper rechten over of geeft die een licentie, dan heeft de ontwerper recht op een billijke vergoeding (artikel 25c lid 1 Auteurswet). Voor een ontwerper in dienst werkt dat hoofdstuk van de wet niet, omdat artikel 25b lid 3 het buiten toepassing laat voor de maker van artikel 7 en 8. Die maker is bij artikel 7 de werkgever. De Commissie auteursrecht vindt dat dit na het ONB-arrest moet veranderen, omdat de Europese regels voor contracten van makers ook gelden voor wie de rechten via de wet kwijtraakt.

Daarnaast zijn er de persoonlijkheidsrechten van artikel 25 Auteurswet. Een freelancer houdt die ook na een overdracht, zoals het recht om zich te verzetten tegen een misvorming van het ontwerp. Van het verzet tegen andere wijzigingen kan de ontwerper afstand doen, van het verzet tegen een misvorming niet (artikel 25 lid 3). Bij een ontwerper in dienst is omstreden wie de persoonlijkheidsrechten heeft, omdat de wet de werkgever als maker aanwijst. In de eerste twee scenario’s vraagt de commissie de wetgever dat duidelijk te maken.

Wat je als modemerk nu met je ontwerpers vastlegt

Op de wetgever wachten is niet nodig. Vertrouw niet alleen op het werkgeversauteursrecht, maar spreek in de arbeidsovereenkomst uitdrukkelijk af dat de rechten op ontwerpen die de ontwerper in dienst maakt bij het merk liggen en dat de ontwerper ze anders aan het merk overdraagt. Daarmee heb je de voorafgaande toestemming waar het Hof om vraagt op papier, welk scenario de wetgever ook kiest. Bij een freelancer leg je in de opdracht en in een akte vast welke rechten overgaan, het Uniemodel inbegrepen. Bedenkt een ontwerper de labelnaam of het logo, regel dan ook wie het merk inschrijft, want het merkrecht krijgt wie inschrijft (artikel 2.2 BVIE).

Bij auteursrecht overdragen lees je hoe een overdracht eruitziet en wat in de akte hoort. Bij moderecht staat hoe ontwerp, merk en contracten in de mode samenhangen.

Als ontwerper je werk meenemen naar een eigen label

Voor de ontwerper werkt het andersom. Volgens de huidige wet is wat je in dienst ontwerpt van je werkgever, tenzij je iets anders hebt afgesproken. Begin je een eigen label met ontwerpen uit je vorige baan, dan maak je inbreuk, ook als je ze zelf hebt getekend. Ook je portfolio ligt gevoelig, omdat je de ontwerpen openbaar maakt zodra je ze online zet. Daarvoor heb je de toestemming van je oud-werkgever nodig. Spreek dat bij je vertrek af.

Als freelancer houd je zonder schriftelijke overdracht het auteursrecht en het Uniemodel. Bestelde de opdrachtgever het ontwerp om het te verkopen, dan kunnen het Benelux-model en het auteursrecht op dat model wel bij die opdrachtgever liggen.

Een eerste versie van dit artikel verscheen in september 2025 in de rubriek Rechtspraak van FashionUnited.

Wil je je contracten met ontwerpers laten nalopen of weten wat je van je eigen werk houdt? Bel 020 675 88 21 of stuur een bericht via het formulier hieronder.