Uitgeefovereenkomst voor auteurs en uitgevers
Een handtekening onder een uitgeefcontract gaat soms langer mee dan de auteur zelf. In een uitgeefovereenkomst geeft een auteur, illustrator of vertaler een uitgever het recht een boek, vertaling of lesmethode uit te geven, meestal tegen een voorschot en een royalty over de verkoop. Sinds 1 januari 2026 moet dat op papier als de uitgever het auteursrecht of een exclusieve licentie krijgt (artikel 2 lid 3 Auteurswet). Een paar rechten kan geen contract de maker afnemen. Daar hoort het jaarlijkse overzicht van de opbrengst bij.
Heb je een uitgeefcontract gekregen of wil je je eigen contracten laten nalopen? Bel 020 675 88 21 of neem contact op.
Licentie of overdracht in een uitgeefovereenkomst
Teken je een overdracht, dan is het auteursrecht daarna van de uitgever, helemaal of voor het deel dat in het contract staat. Bij een licentie blijft het van jou en mag de uitgever alleen doen wat is afgesproken. Literaire uitgevers werken meestal met dat laatste. In het modelcontract van de Auteursbond en de literaire uitgevers krijgt de uitgever een exclusieve licentie voor het Nederlandse taalgebied. Gedrukt, als e-book en als luisterboek.
Een overdracht of een exclusieve licentie spreek je sinds 1 januari 2026 schriftelijk af. Bij een overdracht hoort daarnaast nog altijd een getekende akte. In ons artikel over de overdracht van auteursrecht sinds 2026 lees je wat als schriftelijk geldt. De uitgever krijgt daarmee alleen de bevoegdheden die uitdrukkelijk in het contract staan of er noodzakelijk uit volgen. Een zin als “alle rechten, in alle vormen en talen” levert een uitgever dus minder op dan die vaak denkt. Noem per vorm wat mag, voor welk taalgebied en hoe lang.
Ook voor de uitgever heeft het contract een gevolg dat buiten de verkoop van boeken ligt. Heeft de maker het auteursrecht aan de uitgever overgedragen of in licentie gegeven, dan kan de uitgever op die grond een deel opeisen van de vergoedingen voor wettelijk toegestaan gebruik van het werk, zoals de thuiskopie- en de reprovergoeding (artikel 3 Auteurswet).
Meer over auteursrecht overdragen →
Voorschot en royalty in een uitgeefcontract
Een voorschot wordt vaak in delen betaald, bij ondertekening en bij inlevering van het manuscript. De uitgever verrekent het met de royalty’s die het boek later oplevert, ook die uit nevenrechten. Pas als het voorschot is terugverdiend, volgt een nieuwe uitbetaling. Verkoopt het boek minder dan verwacht, dan houdt de auteur het voorschot in de regel.
De royalty is een percentage per vorm. In het modelcontract wordt die voor een gedrukt boek berekend over de verkoopprijs zonder btw. Bij een e-book of luisterboek telt wat de uitgever er netto aan verdient. De toelichting op het modelcontract noemt normen waarvan niet in het nadeel van de auteur mag worden afgeweken. Bij een paperback of gebonden boek is dat 10 procent tot 4.000 exemplaren, oplopend tot 17,5 procent boven 100.000. Bij een e-book of luisterboek dat in licentie wordt verkocht, is het 25 procent van de netto-opbrengst. Voor een vertaling of een kinderboek bestaan aparte modelcontracten.
Welke cijfers er ook in staan, de wet eist dat de vergoeding billijk is (artikel 25c lid 1 Auteurswet). Heeft een vereniging van zelfstandige makers de vergoeding uitonderhandeld met een exploitant of een vereniging van exploitanten, dan geldt die als billijk tot het tegendeel blijkt. Bij een educatieve uitgave of een vakboek komt een vast honorarium vaak in de plaats van een royalty. Ook dat bedrag moet billijk zijn.
Wie de vertaal-, film- en audiorechten van een boek verkoopt
Toont een buitenlandse uitgever of een filmproducent interesse, dan gaat het om de nevenrechten. In de meeste contracten verkoopt de uitgever die en deelt de opbrengst met de auteur. Het modelcontract gaat uit van een gelijke verdeling als de uitgever een recht zelf exploiteert zonder vast percentage. Exploiteert een derde het, dan noemt de toelichting 60 procent voor de auteur als norm. Voor een verfilming, een toneelbewerking of een luisterboek bij een andere uitgever is volgens het modelcontract schriftelijke toestemming van de auteur nodig.
Bij een verfilming gaat het om meer dan de koopsom. Leg ook vast of de auteur het script mag inzien en wat er met de rechten gebeurt als de film er binnen de afgesproken tijd niet komt. Bij filmrecht lees je hoe een producent die rechten vastlegt.
Nieuw zijn bepalingen over AI. Daarin staat bijvoorbeeld of de auteur AI mag gebruiken bij het schrijven, wie aansprakelijk is als een tekst op bestaand werk blijkt te lijken en wie het voorbehoud maakt tegen het gebruik van het boek voor AI-training. Voorbeeldbepalingen staan in ons artikel over AI in het auteurscontract.
Wat een uitgever je elk jaar over de opbrengst moet vertellen
De uitgever moet de maker ten minste eens per jaar informeren over de manier waarop het werk wordt geëxploiteerd, wat het oplevert en welke vergoeding de maker toekomt (artikel 25ca Auteurswet). Die informatie moet actueel, relevant en volledig zijn. Heeft de uitgever een licentie gegeven aan een buitenlandse uitgever en ontbreken daardoor gegevens, dan moet die buitenlandse uitgever ze op verzoek zelf aanleveren. In het modelcontract komt de afrekening over het voorgaande kalenderjaar uiterlijk op 1 mei. De auteur mag eens per jaar een registeraccountant de boeken laten controleren.
Voor een uitgever met een fonds van honderden titels is dat werk dat elk jaar terugkomt. De wet kent twee uitzonderingen. Is de bijdrage van een maker aan het geheel niet significant, dan vervalt de plicht, tenzij die maker de gegevens nodig heeft voor een beroep op de bestsellerbepaling. Bij administratieve lasten die onevenredig zijn tegenover wat het werk opbrengt, volstaat de informatie die redelijkerwijs te verwachten is.
Loopt een boek veel beter dan bij het tekenen werd verwacht en blijft de vergoeding van de maker achter bij de opbrengst, dan kan de maker een aanvullende vergoeding vorderen (artikel 25d). Deze rechten gelden ook als het contract een buitenlands recht kiest, zolang het boek geheel of grotendeels in Nederland wordt geëxploiteerd. In ons artikel over de transparantieplicht voor makers staat wat je als maker kunt opvragen. De kant van de uitgever staat in het artikel voor exploitanten.
Rechten terugkrijgen als je boek uitverkocht is of de uitgever niets doet
De maker kan het contract opzeggen als de uitgever het werk niet binnen een redelijke termijn in voldoende mate op de markt brengt of daar later mee stopt (artikel 25e Auteurswet). Tot 2026 heette dat ontbinden. Eerst geef je de uitgever schriftelijk een redelijke termijn om het werk alsnog te exploiteren. Vraag daarbij om een schriftelijke opgave van wat er met het werk gebeurt. Daar heb je recht op. Blijft exploitatie uit, dan zeg je schriftelijk op. Je kunt ook gedeeltelijk opzeggen, bijvoorbeeld alleen de exclusiviteit beëindigen of alleen de rechten voor een taalgebied terugnemen waarin niets gebeurt. De uitgever moet het auteursrecht daarna binnen een redelijke termijn teruggeven. Zo niet, dan kan de rechter een vergoeding vaststellen, naast een eventuele schadevergoeding.
Het contract bepaalt wanneer een boek uitverkocht is. Volgens het modelcontract moet de uitgever voorkomen dat een boek langer dan een jaar niet leverbaar is. De auteur kan opzeggen als dat toch gebeurt en de uitgever geen nieuwe uitgave toezegt, of als het jaarlijkse honorarium niet meer is dan 200 euro (geïndexeerd). Leg vast wat als leverbaar telt, want met een e-book of druk op bestelling kan een boek altijd beschikbaar lijken.
Ook buiten die regeling kan een uitgeefcontract eindigen. De Hoge Raad oordeelde in 2017 over de muziekuitgeefovereenkomsten van Golden Earring, die waren gesloten voor de duur van het auteursrecht. Zo’n contract geldt als een overeenkomst voor onbepaalde tijd en is in beginsel opzegbaar, meestal alleen met een voldoende zwaarwegende grond. Die eis weegt minder zwaar naarmate het contract langer loopt en de investering van de uitgever is terugverdiend. Na de opzegging moet de uitgever de rechten zo nodig weer overdragen (HR 7 juli 2017, ECLI:NL:HR:2017:1270). De zaak speelde voor de wet van 2015, maar de redenering gaat over exploitatiecontracten in het algemeen.
Als je vertaalt, illustreert of meeschrijft voor een uitgever
Veel boeken ontstaan in opdracht. Een vertaler krijgt een titel aangeboden, een illustrator tekent een prentenboek bij andermans tekst en een team van auteurs schrijft een lesmethode. Een uitgever als ThiemeMeulenhoff legt de opzet van elke nieuwe methode voor aan docenten en auteurs. Het maken duurt daarna ongeveer twee jaar.
Werk je als zelfstandige in opdracht, dan blijft het auteursrecht bij jou tot je het schriftelijk overdraagt. Bij werknemers ligt dat anders. De uitgever geldt als maker van wat een werknemer in het kader van de functie schrijft, tenzij er iets anders is afgesproken (artikel 7 Auteurswet). Bij een methode die uit bijdragen van veel auteurs bestaat, kan de uitgever bovendien maker zijn van het geheel, als het werk onder diens leiding en toezicht tot stand kwam. Ieder van de auteurs houdt dan het auteursrecht op de eigen bijdrage (artikel 5).
Een methode gaat vaak jaren mee, met nieuwe drukken die door anderen worden herzien. Spreek daarom vooraf af wie wat bijdraagt, of de uitgever een volgende druk door andere auteurs mag laten bewerken en hoe de oorspronkelijke auteurs dan worden vermeld. Afstand van het recht om je tegen wijzigingen te verzetten kan, maar alleen voor wijzigingen in het werk of de titel. Tegen een bewerking die je eer of naam schaadt, kun je altijd optreden (artikel 25). Een vast honorarium of een royalty maakt daarnaast verschil voor wat je verdient als de methode jarenlang op scholen wordt gebruikt.
Een optie op je volgende boek mag niet onbeperkt zijn
Sommige uitgevers bedingen een eerste recht op het volgende werk van de auteur. Het modelcontract kent zo’n optie niet. Volgens dat contract mag de auteur nieuw werk vrij bij een andere uitgever onderbrengen. Staat er toch een optie in, dan moet de termijn redelijk en duidelijk zijn. Een beding dat de exploitatie van toekomstige werken voor een onredelijk lange of onvoldoende bepaalde termijn vastlegt, kan de maker laten vernietigen (artikel 25f lid 1 Auteurswet). Hetzelfde geldt voor elk ander beding dat voor de maker onredelijk bezwarend is, gelet op het contract als geheel, de manier waarop het tot stand kwam en de belangen van beide partijen.
Van deze regels kan de maker geen afstand doen. Een geschil over de vergoeding, de bestsellerbepaling, opzegging of een bezwarend beding kan naar de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht. Gaat geen van beide partijen binnen drie maanden na de uitspraak naar de rechter, dan geldt die uitspraak als afgesproken tussen partijen (artikel 25g).
Advocaat voor je uitgeefovereenkomst
Liaise Advocaten werkt voor makers en voor de uitgevers die hun werk uitbrengen. Auteurs, vertalers en illustratoren laten ons een contract lezen voordat ze tekenen. We zeggen dan waar het afwijkt van wat in de branche gebruikelijk is en waarover onderhandelen zin heeft. Voor agentschap MVP Management lezen we de grote contracten mee die presentatoren en journalisten sluiten met omroepen, uitgevers en mediabedrijven. Voor uitgevers stellen we uitgeefcontracten op. Ook kijken we of bestaande contracten en de jaarlijkse opgave passen bij de regels die sinds 2026 gelden.
Wil je een uitgeefcontract laten opstellen of nalopen? Bel 020 675 88 21 of stuur een bericht.
