Productontwerp beschermen

Een nieuw product is vaak het werk van maanden schetsen, prototypes en overleg met de fabriek. Wil je dat productontwerp beschermen, dan kun je steunen op het auteursrecht, het modelrecht en de regels over slaafse nabootsing. Ze verschillen in wat je moet doen om het recht te krijgen en in wat je er later mee kunt tegenhouden. Sinds een arrest van het Hof van Justitie van de EU van eind 2025 staat vast dat een designproduct in de hele EU geen hogere drempel hoeft te halen dan een schilderij of een roman. Wij bij Liaise Advocaten zoeken met designlabels en maakbedrijven uit welk recht hun ontwerp draagt en wat ze daarvoor zelf moeten vastleggen.

Breng je een nieuw product uit of zie je al een kopie van je ontwerp? Bel 020 675 88 21 of neem contact op. Je krijgt binnen één werkdag antwoord.

Auteursrecht op een designmeubel of lamp na Mio/konektra

Sinds het arrest Mio/konektra van het Hof van Justitie van de EU van 4 december 2025 is een meubel, lamp of ander gebruiksvoorwerp auteursrechtelijk beschermd als de vorm vrije en creatieve keuzes van de ontwerper laat zien die niet door de functie of door technische beperkingen zijn bepaald, zonder strengere eisen dan voor andere werken.

De zaak ging over eetkamertafels uit de serie Palais Royal van het Zweedse meubelmerk Asplund en over het modulaire kastensysteem USM Haller. De Zweedse en de Duitse rechter vroegen of voor zulke gebruiksvoorwerpen een hogere drempel geldt dan voor andere werken. Het Hof zei nee (Mio/konektra, r.o. 57). In Nederland noemt de Auteurswet werken van toegepaste kunst en tekeningen en modellen van nijverheid uitdrukkelijk als beschermde werken (artikel 10 lid 1 onder 11°).

Het Hof kijkt naar het voorwerp zelf. De rechter moet de creatieve keuzes in de vorm aanwijzen en mag niet aannemen dat elke keuze die de techniek niet afdwong ook creatief is (r.o. 65). Keuzes die voortkomen uit ergonomie, veiligheid of de normen van de branche tellen niet mee (r.o. 62). Je bedoelingen, je inspiratiebronnen en een plek in een museum of designcollectie mogen meewegen, maar zijn volgens het Hof nooit noodzakelijk of doorslaggevend (r.o. 82).

Je ontwerpproces telt dus alleen voor zover het in het product zelf zichtbaar is (r.o. 75). Toch helpen schetsen en tussenversies met een datum, omdat ze laten zien welke keuzes van jou zijn en sinds wanneer.

Voor inbreuk vraagt het Hof of creatieve elementen van jouw ontwerp herkenbaar zijn overgenomen. Voor het auteursrecht maakt het niet uit of beide producten dezelfde algemene indruk wekken. Ook de mate van originaliteit van je ontwerp speelt geen rol (r.o. 92). Ook een onderdeel kan beschermd zijn, zoals een armleuning of een voet, als juist daarin de originaliteit van het geheel zit (r.o. 66). Volgt een concurrent dezelfde trend of hetzelfde oudere voorbeeld als jij, dan is er pas inbreuk als die jouw eigen nieuwe elementen overneemt (r.o. 90).

Het auteursrecht ontstaat zonder depot en loopt tot zeventig jaar na het jaar waarin de ontwerper overlijdt. Meer over overdracht en licenties staat op de pagina over auteursrecht.

Wanneer de functie de vorm van een product bepaalt

Bij een gebruiksvoorwerp ligt veel van de vorm vast. Een stoel moet een gewicht dragen, een lamp moet licht verspreiden en een kast moet in een standaardmaat passen.

Het modelrecht beschermt geen uiterlijke kenmerken die uitsluitend door de technische functie worden bepaald (artikel 3.2 lid 1 onder a BVIE, artikel 8 lid 1 Uniemodellenverordening). Hetzelfde geldt voor koppelstukken die precies zo gevormd moeten zijn om op een ander product te passen. Voor een modulair systeem maakt de wet een uitzondering. Bij een kastensysteem of een wandrek kunnen ook de verbindingen als model worden beschermd waarmee je onderling verwisselbare elementen steeds opnieuw aan elkaar koppelt (artikel 3.2 lid 2 BVIE, artikel 8 lid 3 Uniemodellenverordening).

In het auteursrecht tellen door de techniek afgedwongen keuzes niet mee. Toch kan een deels technisch bepaald product beschermd zijn, zolang de techniek de ontwerper ruimte liet voor eigen keuzes (Mio/konektra, r.o. 63). En bij slaafse nabootsing hoeft een concurrent niets aan het eigen product te veranderen als dat ten koste gaat van de deugdelijkheid of bruikbaarheid ervan.

Bij een ontwerp met veel functionele onderdelen zit de bescherming dus in de details die je vrij kon kiezen. Benoem die details in je depot en in je eigen documentatie.

Varianten en onderdelen van een product als model deponeren

Het modelrecht ontstaat pas met een depot, als Benelux-model bij het BOIP of als Uniemodel bij het EUIPO. De procedure, de taksen en de respijttermijn van twaalf maanden staan op de pagina over modelrecht.

Een designlabel brengt een product zelden in één versie uit. Een lamp komt in drie kleuren, een stoel met en zonder armleuning. In één meervoudig depot kun je bij het BOIP en bij het EUIPO tot vijftig modellen opnemen (regel 2.2 Uitvoeringsreglement BVIE, artikel 37 lid 1 Uniemodellenverordening). Elk model in een meervoudige aanvraag voor een Uniemodel staat op zichzelf, zodat je er later een kunt overdragen, in licentie geven of laten vervallen zonder dat de andere modellen daar last van hebben (artikel 37 lid 4). Bij een Benelux-depot kun je de vernieuwing ook tot een deel van de modellen beperken (artikel 3.14 lid 4 BVIE).

Ook een deel van een product kan een model zijn (artikel 3.1 lid 2 BVIE). Dat is handig als juist de poot van een tafel of de kap van een lamp herkenbaar is. Kun je het product uit elkaar halen, dan is een onderdeel alleen beschermd als het bij normaal gebruik zichtbaar blijft (artikel 3.4 BVIE, artikel 4 lid 2 Uniemodellenverordening). Het mechaniek in de voet van een bureaulamp valt daarbuiten.

Sinds de hervorming van het Europese modelrecht in 2025 kan een Uniemodel ook een set van artikelen of een opstelling van voorwerpen beschermen die samen een binnen- of buitenruimte vormen, zoals de inrichting van een winkel of een beursstand (artikel 3 punt 2 onder a Uniemodellenverordening).

Meer over een IE-portfolio opbouwen →

Slaafse nabootsing van een product zonder modelrecht of auteursrecht

Valt je product buiten het modelrecht en het auteursrecht, dan kun je nog optreden op grond van slaafse nabootsing, een vorm van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). De Hoge Raad zette de maatstaf in 2017 op een rij (HR 19 mei 2017, ECLI:NL:HR:2017:938). Je product moet een eigen gezicht hebben op de markt, dus zich in uiterlijk onderscheiden van vergelijkbare producten. Verder moet de nabootsing bij het publiek verwarring kunnen wekken die de nabootser had kunnen voorkomen.

Voor een designlabel springen twee punten uit dat arrest eruit. Het eigen gezicht kan verwateren als er steeds meer gelijkende producten op de markt komen. Van jou kan dan worden gevergd dat je kopieën actief van de markt weert (r.o. 3.4.3). Daarnaast mag de rechter meewegen hoe het product er na de aankoop uitziet, in een woonkamer of op een kantoor. Ook de verpakking telt mee (r.o. 3.4.4).

Houd daarom bij welke kopieën je tegenkomt en wat je ertegen hebt ondernomen. Een gedateerde sommatiebrief laat later zien dat je niet stil hebt gezeten.

De verpakking van een product beschermen als model of als merk

Ook een verpakking is een voortbrengsel en kan dus als model worden gedeponeerd (artikel 3.1 lid 4 BVIE, artikel 3 punt 2 onder a Uniemodellenverordening). Een opvallende doos of fles krijgt zo vijf jaar bescherming, te verlengen tot 25 jaar. Een merk loopt langer, zolang je het elke tien jaar vernieuwt. Ook de vorm van een verpakking kan een merk zijn, mits die vorm jouw producten onderscheidt van die van anderen (artikel 2.1 BVIE).

Voor de vorm van het product zelf ligt een merk minder voor de hand. Het BVIE weigert tekens die uitsluitend bestaan uit een vorm die door de aard van het product wordt bepaald, die nodig is voor een technische uitkomst of die een wezenlijke waarde aan het product geeft (artikel 2.2bis lid 1 onder e). Juist bij een designproduct is de vorm vaak de reden van de aankoop. Dan blijven het modelrecht en het auteursrecht over. Bij merkenrecht staat hoe je een merk inschrijft.

Een product ontwerpen in opdracht van een fabrikant

Ontwerp je als zelfstandige een product voor een fabrikant of label, dan geldt in de Benelux de opdrachtgever als ontwerper zodra die het ontwerp bestelt voor gebruik in handel of nijverheid. De opdrachtgever krijgt dan ook het auteursrecht, tenzij jullie iets anders afspreken (artikel 3.8 lid 2 en 3.29 BVIE). Voor een Uniemodel kent de verordening die regel niet. Daar blijft het recht bij jou als ontwerper, behalve als je het in loondienst ontwerpt (artikel 14 Uniemodellenverordening).

Geef je de fabrikant toestemming om jouw ontwerp als model te deponeren, dan draag je daarmee ook het auteursrecht over voor zover het ontwerp in dat model zit (artikel 3.28 lid 1 BVIE). Spreek daarom vooraf af wie wat krijgt en wat daartegenover staat, zoals een vast honorarium of een royalty per verkocht stuk. Bij de R&D-overeenkomst en bij auteursrecht overdragen staat hoe je dat vastlegt.

Een advocaat die je productontwerp helpt beschermen

Voor een nieuwe productlijn kijken we welke ontwerpen een depot waard zijn, welke keuzes in de vorm het auteursrecht kunnen dragen en hoe je varianten en onderdelen vastlegt. Ligt er al een kopie in een webshop of showroom, dan zetten we de routes naast elkaar en kiezen we de route met het beste bewijs. De afspraken met je fabriek en met freelance ontwerpers schrijven we in dezelfde ronde, zodat de rechten op het ontwerp ook op papier bij jou liggen. Gaat het om kleding of schoenen, kijk dan bij kledingontwerp beschermen.

Leg je ontwerp of de kopie die je zag gerust aan ons voor. Bel 020 675 88 21 of neem contact op. Je krijgt binnen één werkdag antwoord.