Upcycling van merkkleding: hoe ver mag je met andermans merk?

Een merkjas verknippen tot een nieuw stuk is duurzaam, maar het logo erop kan een probleem worden. Waar uitputting ophoudt en wat auteurs- en modelrecht toevoegen.

Een spijkerjack van een bekend merk, opengeknipt en opnieuw opgebouwd met restanten van andere jassen. Een ander maakt van een knoop met een beroemd logo de hanger van een ketting. Upcycling geeft afgedankte kleding en onverkochte voorraad een tweede leven, met eigen creativiteit en vakmanschap erbij. Het label Hacked By_ van Alexander van Slobbe en Francisco van Benthum maakt nieuwe stukken van bestaande kleding en restmateriaal. Tess van Zalinge verwerkte in haar collectie Natuurlijk uit 2022 deadstock-stoffen van grote modehuizen.

Juridisch is upcycling minder vrij dan het lijkt. Blijft het merk van het oorspronkelijke stuk zichtbaar, dan kan de merkhouder zich tegen de verkoop verzetten, ook als je de kleding gewoon hebt gekocht. Het merkenrecht is bij upcycling dus meestal het eerste obstakel, maar ook het auteursrecht en het modelrecht kunnen een grens trekken. Zie je als merk je eigen producten terug in de collectie van een ander, lees dan vooral het laatste deel.

Werk je aan een upcyclecollectie of wil je weten wat je tegen een upcycler kunt doen? Bel 020 675 88 21 of stuur een bericht via het formulier onderaan.

Merkkleding upcyclen stuit eerst op het merkenrecht

Heeft een merkhouder producten zelf of met toestemming in de Europese Economische Ruimte in de handel gebracht, dan kan die de verdere verkoop daarvan niet meer tegenhouden. Dat heet uitputting. Een tweedehandswinkel mag een gebruikte jas van een bekend merk dus gewoon verkopen. Die vrijheid houdt op als de merkhouder gegronde redenen heeft om zich tegen de verdere verhandeling te verzetten, met name wanneer de toestand van de waren na het in de handel brengen is gewijzigd of verslechterd (artikel 15 lid 2 Uniemerkenverordening, voor het Benelux-merk artikel 2.23 lid 3 BVIE). Bij upcycling verander je het product nu juist.

De voorzieningenrechter in Den Haag liet op 28 mei 2024 zien hoe dat in een Nederlandse zaak uitpakt, in een kort geding van LEGO (ECLI:NL:RBDHA:2024:7992). Een ondernemer kocht echte LEGO-stenen, zette er metalen kogellagers in, bedrukte stenen en poppetjes onder meer met het logo van de NS en verkocht het geheel als treinmodel. Volgens de rechter was de toestand van de stenen daarmee blijvend gewijzigd. LEGO had geen zicht op de kwaliteit van die bewerking. Het merk bleef intussen op de stenen staan, zodat kopers het product ook na de aankoop met LEGO zouden verbinden. Het logo van een derde wekte bovendien de onjuiste indruk van een band tussen LEGO en die derde. Het beroep op uitputting faalde. Over die zaak schreven we eerder in Treinreplica gemaakt van LEGO-blokjes.

Voor een geüpcycled kledingstuk geldt dezelfde maatstaf. Een tas die tot riem is verknipt of een jas met nieuwe mouwen is niet meer het product dat de merkhouder op de markt bracht. Het Duitse Bundesgerichtshof oordeelde al in 1995 dat gebleekte en opnieuw geverfde Levi’s-jeans niet onder dat merk verder verkocht mochten worden.

Wat een eigen label of een disclaimer doet bij geüpcyclede merkkleding

Haal je het merk weg, dan is er geen merkgebruik meer om je op aan te spreken. Dat werkt goed als je eigen ontwerp het stuk draagt en het niet meer op het origineel lijkt. Een vormmerk of een positiemerk, zoals een streep of een lusje op een vaste plek, knip je er alleen niet uit zonder het kledingstuk zelf te veranderen.

Een eigen label naast het zichtbare merk kan genoeg zijn, maar alleen als het publiek daardoor niet denkt dat er een economische band is tussen jou en de merkhouder. Dat volgt uit het arrest SodaStream van het Hof van Justitie van de EU van 27 oktober 2022 over hervulde koolzuurflessen met een nieuw etiket. Het Hof laat die beoordeling afhangen van de vermeldingen op het product en het nieuwe etiket en van wat in de branche gebruikelijk is. In de mode is dat een lastige toets, omdat merken zelf upcyclen, met ontwerpers samenwerken en capsulecollecties uitbrengen met andere labels. Een koper gaat dan al snel uit van een samenwerking die er niet is.

Een disclaimer op je website lost het meestal niet op. De Haagse rechter vond de disclaimers in de LEGO-zaak te algemeen, omdat de koper er niet uit kon opmaken welke stenen waren gewijzigd en hoe. Ze hielpen ook niet tegen verwarring na de aankoop, bij iemand die het product op een beurs of op internet tegenkomt.

In Frankrijk liep het upcyclelabel Kamad Reworked hier twee keer op stuk. De rechtbank in Parijs oordeelde op 21 mei 2026 dat sieraden met knopen en hangers van Chanel geen doorverkochte Chanel-producten waren maar nieuwe producten, waarvoor de uitputting niet geldt. Op 17 september 2026 volgde een veroordeling tot 920.000 euro schadevergoeding aan Louis Vuitton voor kleding en accessoires van verknipte Louis Vuitton-producten. Het label had zich beroepen op uitputting, op milieubescherming en op de vrijheid van meningsuiting en kreeg op alle drie punten ongelijk. Een Nederlandse rechter is niet aan die uitspraken gebonden, maar ze volgen dezelfde lijn als het Haagse LEGO-vonnis.

Wanneer het auteursrecht op een print of ontwerp meespeelt

Ook het auteursrecht kent uitputting. Is een exemplaar van een werk met toestemming van de maker in de EER verkocht, dan mag het verder worden verkocht (Auteurswet). Het Hof van Justitie trok daarbij in 2015 een grens in de zaak Art & Allposters. Een bedrijf bracht de afbeelding van papieren posters met een chemisch procedé over op canvas, waarna van de poster een leeg vel overbleef. Volgens het Hof kan zo’n vervanging van de drager een nieuwe verveelvoudiging zijn, waarvoor de maker opnieuw toestemming moet geven.

Knip je een sjaal met een beschermde print in stukken en verwerk je die in een nieuwe jurk, dan kan de maker van de print zich op die redenering beroepen. Het auteursrecht omvat ook een gedeeltelijke bewerking in gewijzigde vorm die zelf geen nieuw, oorspronkelijk werk is. Sinds het arrest Mio/konektra van 4 december 2025 telt daarbij of creatieve elementen van het origineel herkenbaar zijn overgenomen. Komt een print als patch op een jas terug, dan blijft die herkenbaar. Van een stof die in kleine stukken in een patchwork verdwijnt, blijft vaak alleen kleur en structuur over. Meer over die maatstaf lees je bij kledingontwerp beschermen.

De ontwerper houdt daarnaast persoonlijkheidsrechten, ook als het auteursrecht bij het modehuis ligt. Volgens artikel 25 Auteurswet kan de maker zich verzetten tegen een misvorming, verminking of andere aantasting van het werk die de eer of de naam van de maker kan schaden. Bij een uniek stuk of een herkenbaar couturestuk kan dat meespelen.

Wil je met je upcycling juist commentaar geven op een merk of op de mode-industrie, dan biedt de parodie-uitzondering misschien ruimte. Artikel 18b Auteurswet staat het gebruik van een werk toe in een karikatuur, parodie of pastiche, voor zover dat naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is. Het Hof van Justitie verlangt voor een parodie dat het bestaande werk wordt opgeroepen met duidelijke verschillen en dat er humor of spot in zit (Deckmyn). Een duurzaam verhaal alleen maakt een stuk dus nog geen parodie. De Uniemerkenverordening kent geen eigen uitzondering voor parodie. In ons artikel over een carnavalshit op de melodie van ABBA lees je hoe de parodie-uitzondering in een muziekzaak uitpakte.

Het modelrecht laat bij het Uniemodel ruimte voor parodie, bij het Benelux-model niet

Is het oorspronkelijke stuk als model geregistreerd of beschermd als niet-ingeschreven Uniemodel, dan kan de modelhouder het maken en verkopen verbieden van een product waarin het model is verwerkt. Bij upcycling blijft het oorspronkelijke ontwerp vaak voor een deel staan. Sinds de hervorming van het Europese modellenrecht noemt de Uniemodellenverordening twee uitzonderingen die een upcycler kunnen helpen. Gebruik ter verwijzing naar het product van de modelhouder mag, net als gebruik voor commentaar, kritiek of parodie (artikel 20 lid 1 onder d en e). Beide gelden alleen als het gebruik past bij eerlijke handelspraktijken en de normale exploitatie van het model niet onnodig schaadt. Het Benelux-modelrecht kent die twee uitzonderingen niet.

Ook het modelrecht kent uitputting. Anders dan de Uniemerkenverordening noemt de Uniemodellenverordening daarbij geen uitzondering voor een product dat na de verkoop is gewijzigd. De verordening laat open of een sterk bewerkt kledingstuk nog het voortbrengsel is dat de modelhouder op de markt bracht.

Werk je alleen voor jezelf, dan speelt dit allemaal niet. Het merkenrecht verbiedt alleen gebruik in het economisch verkeer en de rechten op een Uniemodel gelden niet voor handelingen in de particuliere sfeer zonder commercieel doel.

Kleding customizen voor een klant of zelf geüpcyclede stukken verkopen

Tussen je eigen jas verbouwen en een collectie verkopen zit de ondernemer die op verzoek de kleding van een klant aanpast. Het Zwitserse Bundesgericht maakte dat onderscheid op 19 januari 2024 in een zaak van Rolex tegen een bedrijf dat horloges aanpaste (4A_171/2023). Volgens die rechter maakt een bedrijf geen merkinbreuk als het het horloge van een klant op verzoek bewerkt en aan die klant teruggeeft. Zelf merkhorloges inkopen, aanpassen en met het merk erop verkopen is wel inbreuk. Een Nederlandse rechter is aan die uitspraak niet gebonden, maar voor je bedrijfsmodel is het onderscheid toch bruikbaar, omdat je bij werk in opdracht van de eigenaar een dienst verkoopt en geen merkproduct op de markt brengt.

Upcycling en de nieuwe regels voor textielafval en onverkochte kleding

Upcycling groeit niet alleen omdat het bij een duurzame collectie past. Sinds 1 juli 2023 moeten producenten van nieuwe kleding in Nederland zorgen dat een deel van wat ze op de markt brengen wordt hergebruikt of gerecycled, in 2026 ten minste 55 procent van het gewicht (Besluit uitgebreide producentenverantwoordelijkheid textiel). Sinds 19 juli 2026 mogen grote ondernemingen onverkochte kleding en schoenen niet meer vernietigen. Voor middelgrote ondernemingen geldt dat verbod vanaf 19 juli 2030 (Ecodesignverordening). Merken moeten dus iets met hun restvoorraad, waardoor een upcycler een serieuze afnemer wordt.

Upcyclers vallen bovendien buiten de Europese producentenverantwoordelijkheid voor textiel, voor zover ze producten op de markt brengen die zijn gemaakt van gebruikte of afgedankte kleding (Richtlijn (EU) 2025/1892). Nederland moet die regels uiterlijk 17 juni 2027 omzetten. Aan de rechten van de merkhouder verandert dat niets.

Als merk optreden tegen upcycling van je eigen producten

Zie je je eigen producten terug in de collectie van een ander, kijk dan eerst wat er met je merk gebeurt. Staat je logo nog zichtbaar op een stuk dat wezenlijk is veranderd, dan heb je het LEGO-vonnis aan je kant. Ook de herkomst telt. In de zaak van Chanel kon het Franse label niet aantonen dat de knopen van echte Chanel-producten kwamen, waardoor het beroep op uitputting al strandde voordat de rechter aan de bewerking toekwam. Leg vast wat je ziet, met datum: screenshots van de webshop, een testaankoop en de manier waarop het stuk wordt aangeboden.

In de LEGO-zaak kreeg de merkhouder een verbod dat binnen 48 uur moest ingaan, een opgave van afnemers en voorraad en een terugroepactie bij professionele afnemers. Een andere vraag is of je zo ver wilt gaan. Upcycling heeft een positief imago. Sleept een groot merk een kleine ontwerper voor de rechter, dan haalt het al snel de verkeerde krantenkoppen. Een sommatiebrief met een redelijke termijn levert soms meer op, net als een afspraak over wat de upcycler met je merk mag.

Verkoop je zelf restvoorraad aan een upcycler, leg dan in het contract vast of labels en logo’s eruit moeten en onder welke naam de nieuwe stukken worden verkocht. Bij de licentieovereenkomst lees je hoe je zulk gebruik van je merk regelt. Bij moderecht staat hoe ontwerp, merk en contracten in de mode samenhangen.

Een eerste versie van dit artikel verscheen in januari 2023 in de rubriek Rechtspraak van FashionUnited.

Wil je een upcyclecollectie laten toetsen voordat die online gaat of zie je je merk terug in die van een ander? Bel 020 675 88 21 of stuur een bericht via het formulier hieronder.