Kunstenaarscontracten met een galerie
Een galerie ziet je werk, er volgt een kop koffie, en een maand later hangen er zes schilderijen in de zaal. Op papier staat een mail met een datum en het woord exclusief.
Zo gaat het in de meeste gevallen goed. Tot het misgaat, en dan blijkt dat niemand heeft opgeschreven hoe lang de afspraak liep, wie korting mocht geven of wat er met onverkocht werk gebeurt.
Deze pagina is geschreven vanuit jouw kant van de tafel.
Wat er in een galeriecontract hoort te staan
Zeven punten bepalen of een galerieafspraak standhoudt: welke werken het betreft, hoe lang, in welk gebied, welk deel van de opbrengst naar jou gaat, binnen hoeveel dagen je wordt betaald, wie verzekert, en hoe je eruit komt.
Er is sinds kort een hefboom die kunstenaars zelden gebruiken. In februari 2023 lanceerden het Mondriaan Fonds en de Nederlandse Galerie Associatie de Gallery Fair Practice Code, en sinds 1 juli 2023 is die verplicht voor galeries die meedoen aan de KunstKoop of die aanvragen bij de regeling Art Fair Internationaal. De code vraagt onder meer dat de relatie schriftelijk wordt vastgelegd, dat jouw deel van de verkoopprijs binnen zestig dagen wordt uitbetaald, en dat onverkocht werk binnen een maand terugkomt als je daarom vraagt.
Vraag dus of de galerie de code heeft ondertekend. Zo ja, dan zijn die punten geen gunst maar een afspraak waar de galerie zelf aan vastzit.
Wie is eigenaar van een kunstwerk in consignatie
Bij consignatie blijft het eigendom bij jou. De galerie houdt het werk voor je en mag het binnen de afgesproken voorwaarden verkopen. Dat klinkt veilig, en dat is het ook, zolang je kunt bewijzen welke werken van jou zijn.
Daar zit het probleem. Komt er beslag of een faillissement, dan gaat een deurwaarder of curator er in beginsel van uit dat de voorraad in de galerie aan de galerie toebehoort. Zonder papier sta je dan in de rij met de andere schuldeisers, terwijl je eigenaar bent.
Zorg daarom voor drie dingen. Een schriftelijke consignatieovereenkomst. Een lijst per werk, met titel, jaar, maat en waarde. En een ontvangstbewijs voor elk werk dat de galerie in beheer neemt. Loop die lijst eens per jaar samen na.
Meer over de galeriekant van dezelfde afspraak →
Exclusiviteit, commissie en opzegtermijn in een galeriecontract
Exclusiviteit is het beding waar de meeste ruzies uit voortkomen, omdat er zelden staat hoe ver hij reikt. Geldt hij voor al je werk of alleen voor nieuw werk? Wereldwijd of binnen een gebied? En verkoop je zelf vanuit je atelier aan een oude bekende, is daar dan commissie over verschuldigd?
Over de commissie zelf bestaat geen norm. Wat het bedrag uiteindelijk bepaalt, zijn de bijzinnen: wordt er gerekend over de prijs inclusief of exclusief btw, vóór of ná korting, mag de galerie zelfstandig korting geven en tot hoever, en wie draagt de kosten van transport, lijsten en beursdeelname. Twee contracten met hetzelfde percentage kunnen tienduizend euro uit elkaar liggen.
Bij het einde gaat het om drie vragen. Welke opzegtermijn geldt. Wanneer krijg je je werk terug, en in welke staat. En is er nog iets verschuldigd als de galerie kort na de opzegging verkoopt aan een verzamelaar die zij zelf heeft aangebracht.
Wanneer het auteurscontractenrecht geldt voor een galerieafspraak
Hoofdstuk Ia van de Auteurswet, het auteurscontractenrecht, geldt voor overeenkomsten die de verlening van exploitatiebevoegdheid tot hoofddoel hebben. Een consignatie die alleen gaat over het verkopen van fysieke werken valt daar in beginsel buiten: je draagt geen rechten over, je geeft een doek in bewaring.
Dat verandert zodra de galerie meer krijgt dan het werk. Een catalogus, prints, een beeldbank, merchandise of een licentie aan een derde: daar gaat het over exploitatie van je auteursrecht, en dan komt het hele hoofdstuk in beeld.
Wat je daaraan hebt, is aanzienlijk. Je hebt recht op een billijke vergoeding (artikel 25c). De wederpartij moet je minstens eens per jaar informeren over de exploitatie, de inkomsten en de vergoeding; die transparantieverplichting geldt sinds juni 2022 (artikel 25ca). Loopt het werk veel beter dan waar iedereen van uitging, dan kun je een aanvullende vergoeding vorderen (artikel 25d, de bestsellerbepaling). Gebeurt er juist niets, dan kun je de overeenkomst opzeggen nadat je schriftelijk een redelijke termijn hebt gegund (artikel 25e). En een beding dat voor jou onredelijk bezwarend is, kun je vernietigen (artikel 25f).
Van dit alles kun je geen afstand doen, ook niet als het contract dat probeert (artikel 25h). Loopt het vast, dan is er sinds 2016 de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht, ondergebracht bij De Geschillencommissie in Den Haag. Die bemiddelt eerst kosteloos.
Wat sinds 2026 schriftelijk moet bij overdracht en exclusieve licentie
Draag je auteursrecht over of geef je een exclusieve licentie, dan moet dat schriftelijk. Voor de overdracht is daarnaast een akte nodig. Sinds 1 januari 2026 geldt dat aktevereiste niet meer voor de exclusieve licentie; schriftelijk volstaat daar. Veel uitleg die online rondzwerft dateert van vóór die wijziging.
Belangrijker voor jou is de tweede regel uit artikel 2 van de Auteurswet: bij een overdracht of exclusieve licentie door de maker gaan alleen die bevoegdheden mee die uitdrukkelijk in de overeenkomst staan of die noodzakelijkerwijs uit aard en strekking voortvloeien.
Dat is een vangnet, geen vrijbrief. “De galerie mag het werk gebruiken voor promotiedoeleinden” is te ruim om prettig te zijn. Benoem de kanalen, het doel en de duur, dan weet je waar je aan toe bent.
Wat een galeriecontract niet van je kan afnemen: volgrecht en persoonlijkheidsrechten
Twee rechten blijven bij jou, wat er ook in het contract staat.
Het volgrecht is niet overdraagbaar, behalve bij legaat, en er kan geen afstand van worden gedaan. Dat staat in artikel 43a van de Auteurswet. Een galerie die je laat tekenen dat je ervan afziet, houdt dat beding niet vol.
Je persoonlijkheidsrechten uit artikel 25 liggen genuanceerder. Van het recht op naamsvermelding kun je afstand doen, en van het recht om je tegen wijzigingen te verzetten deels. Maar van het recht om op te treden tegen misvorming, verminking of aantasting van je werk die je eer of naam schaadt, kun je geen afstand doen. Dat is de bodem in de vloer.
Meer over persoonlijkheidsrechten van de kunstenaar →
Tentoonstellen zonder verkoop: het kunstenaarshonorarium
Hang je werk in een museum, kunsthal of presentatie-instelling die niets verkoopt, dan is er geen commissie en dus geen inkomsten. Daarvoor bestaat sinds 1 januari 2017 de Richtlijn Kunstenaarshonoraria, een initiatief van Beeldende Kunst Nederland, met een rekentool op kunstenaarshonorarium.nl die een minimumhonorarium berekent op basis van de duur, het aantal deelnemers en of het om nieuw werk gaat.
De richtlijn is niet verplicht. Instellingen mogen ervan afwijken, mits ze uitleggen waarom. Het Mondriaan Fonds heeft daarnaast een regeling die instellingen gedeeltelijk compenseert als zij de richtlijn toepassen.
Vraag er dus naar bij de eerste mail over een tentoonstelling, en niet pas bij de opbouw. Het is geen gunst die je vraagt.
Gaat het werk naar een museum, dan komt daar een bruikleenovereenkomst bij over verzekering, transport en klimaat.
Meer over de bruikleenovereenkomst →
Neem contact op met Jaap Versteeg
Ligt er een galeriecontract op tafel dat je niet helemaal vertrouwt? Of wil je uit een afspraak die knelt? Neem contact op met Jaap Versteeg. Bel 020 675 88 21 of mail hem voor een eerste gesprek.
