Ik verkoop een werk uit mijn collectie via een veilinghuis. Betaal ik dan volgrecht?

Als verkoper ben je de wettelijke eindschuldenaar, dus ja, zodra de opbrengst boven de 3.000 euro uitkomt en de maker nog geen zeventig jaar is overleden. In de praktijk regelt het veilinghuis de afdracht en verrekent het die met je opbrengst. Vraag vooraf hoe dat in de veilingvoorwaarden staat, want daar zie je meteen of het volgrecht bij jou of bij de koper wordt neergelegd.

Is het volgrecht ook verschuldigd als ik een kunstwerk verhuur of uitleen?

Nee. Het volgrecht geldt alleen bij verkoop. Verhuur, bruikleen, ruil en schenking vallen erbuiten. Huurkoop is wel een vorm van koop, dus daar kan het volgrecht wél op van toepassing zijn.

Geldt het volgrecht ook voor foto's en grafiek?

Ja, mits het om originelen gaat of om exemplaren die in beperkte oplage door of op gezag van de kunstenaar zijn vervaardigd. Een gesigneerde en genummerde zeefdruk, bijvoorbeeld nummer 24 van 50, valt eronder. Een ongelimiteerde reproductie niet.

Wie controleert of galeries en veilinghuizen volgrecht afdragen?

Pictoright, als gemachtigde van de aangesloten kunstenaars, houdt de kunstmarkt in de gaten en spreekt professionele kunsthandelaren aan bij aanwijzingen dat er volgrecht verschuldigd is maar niet is afgedragen. De wet verplicht de handel om alle relevante informatie te verstrekken. Gebeurt dat niet of onjuist, dan kan dat onrechtmatig zijn.

Volgrecht

Vincent van Gogh verkocht tijdens zijn leven waarschijnlijk één schilderij, De rode wijngaard, voor vierhonderd frank. Het werk werd pas na zijn dood wereldberoemd en astronomisch waardevol. Daar heeft hij zelf niets van gezien, en zijn erfgenamen evenmin, want het volgrecht bestond nog niet.

Daarvoor is het volgrecht bedacht. Beeldend kunstenaars verkopen originelen. Een schrijver verdient aan elk verkocht exemplaar, een schilder heeft na de eerste verkoop geen inkomsten meer uit dat werk. Stijgt het later in waarde en gaat het via een galerie of veilinghuis opnieuw van eigenaar, dan profiteert alleen de bezitter. Het volgrecht corrigeert dat. Bij elke doorverkoop krijgt de kunstenaar, of na diens overlijden de erfgenamen, een percentage van de verkoopprijs.

Wanneer geldt het volgrecht bij doorverkoop

Het volgrecht staat sinds 2006 in de Auteurswet, in artikel 43a en verder, ter uitvoering van een Europese richtlijn uit 2001. Drie voorwaarden moeten samen zijn vervuld.

Het gaat om een doorverkoop. De eerste verkoop door de kunstenaar valt erbuiten. Het volgrecht begint pas te lopen bij de tweede en elke volgende eigendomsoverdracht.

Er is een professionele kunsthandelaar bij betrokken, als koper, verkoper of tussenpersoon. Galeriehouders, veilinghuizen en kunstbemiddelaars die als zodanig bij de Kamer van Koophandel staan ingeschreven, vallen daar sowieso onder. Verkopen twee particulieren onderling, zonder professionele tussenkomst, dan is er geen volgrecht verschuldigd.

De verkoopprijs is minimaal EUR 3.000. Daaronder geldt het volgrecht niet. Er is nog een tweede uitzondering: heeft de verkoper het werk minder dan drie jaar voor de doorverkoop rechtstreeks van de kunstenaar gekregen en ligt de prijs niet boven EUR 10.000, dan blijft het volgrecht buiten beeld.

Volgrechtpercentages en het maximum van 12.500 euro

Het volgrecht is een percentage van de verkoopprijs, berekend exclusief btw maar inclusief opgeld. Het tarief is degressief, dus hoe hoger de prijs, hoe lager het percentage over het deel daarboven.

4 procent over het deel van de verkoopprijs tot en met EUR 50.000
3 procent over het deel tussen EUR 50.000 en EUR 200.000
1 procent over het deel tussen EUR 200.000 en EUR 350.000
0,5 procent over het deel tussen EUR 350.000 en EUR 500.000
0,25 procent over het deel boven EUR 500.000

Het totaal is gemaximeerd op EUR 12.500. Bij een verkoopprijs van EUR 2 miljoen zit je op dat maximum, en daarboven verandert het bedrag niet meer.

Wie het volgrecht betaalt en wie kan worden aangesproken

De verkoper is de wettelijke eindschuldenaar. Betaalt die niet, dan kan het volgrecht worden verhaald op de koper of de tussenpersoon. Elke professionele kunsthandelaar die bij de transactie betrokken is, loopt dus risico.

Daarnaast rust op de professionele kunsthandel een informatieplicht. Verkoopprijs, verkoopdatum en de identiteit van de betrokken partijen moeten worden verstrekt, want zonder die gegevens is inning onmogelijk. Wie die informatie niet of onjuist geeft, kan onrechtmatig handelen.

Inning van het volgrecht via Pictoright

Kunstenaars kunnen zelf innen of dat uitbesteden. De meeste laten het over aan Pictoright, de collectieve beheersorganisatie die in Nederland de volgrechten beheert en circa 2.500 Nederlandse en 80.000 buitenlandse kunstenaars en hun erfgenamen vertegenwoordigt.

Werk je bij een galerie of veilinghuis, neem dan bij elke doorverkoop boven de drempel contact op met Pictoright om te controleren of de kunstenaar is aangesloten. Zo ja, dan betaal je de vergoeding aan Pictoright. Zo nee, dan gaat het bedrag rechtstreeks naar de kunstenaar of de erfgenamen.

Houd er rekening mee dat een kunstenaar twintig jaar na de doorverkoop de tijd heeft om het volgrecht op te eisen. Een vergeten verkoop kan dus nog heel lang terugkomen.

Uitzonderingen op het volgrecht en de positie van erfgenamen

Het volgrecht is niet overdraagbaar. Spreekt een kunstenaar in een galeriecontract af er afstand van te doen, dan is die bepaling nietig en kan de kunstenaar er later alsnog op terugkomen.

Na overlijden gaat het volgrecht over op de erfgenamen, die het kunnen uitoefenen tot zeventig jaar na het overlijden van de maker. In een testament kan het ook aan een specifieke persoon worden gelegateerd.

Bij internationale transacties ontstaat er sneller onduidelijkheid. Alle EU-lidstaten hebben het volgrecht ingevoerd. De drempelbedragen verschillen alleen, net als de percentages en de organisatie van de inning. Bij een grensoverschrijdende verkoop is dus niet altijd meteen helder in welk land het volgrecht verschuldigd is en aan welke beheersorganisatie moet worden afgedragen.

En er is een uitzondering voor musea. Verkoopt een particulier rechtstreeks aan een museum zonder winstoogmerk dat is opengesteld voor publiek, dan is er geen volgrecht verschuldigd.

Meer over koop en verkoop van kunstwerken →

Meer over kunstenaarscontracten met een galerie →

Meer over kunst erven en nalaten →

Neem contact op met Jaap Versteeg

Heb je als kunstenaar vragen over je volgrecht? Of werk je bij een galerie of veilinghuis en wil je weten wat de verplichtingen zijn? Neem contact op met Jaap Versteeg. Bel 020 675 88 21 of mail hem voor een eerste gesprek.

Het recht van het land waar de verkoop plaatsvindt bepaalt of er volgrecht verschuldigd is en hoeveel. Veilt een Nederlandse verzamelaar een werk in Parijs, dan gelden de Franse drempel en de Franse tarieven.

Binnen de Europese Unie is dat overzichtelijk, want alle lidstaten kennen het volgrecht. De inning loopt via de beheersorganisatie van het land van verkoop. Die draagt op grond van wederkerigheidsafspraken af aan de zusterorganisatie van de kunstenaar, in Nederland Pictoright. Als kunstenaar of erfgenaam meld je je dus bij Pictoright en niet bij het buitenlandse veilinghuis.

Buiten de EU wordt het anders. Het Verenigd Koninkrijk kent het volgrecht wel, de Verenigde Staten en Zwitserland niet. Een veiling in New York of Genève levert dus geen aanspraak op, ook niet als de kunstenaar Nederlands is.

De plaats van verkoop is daarmee een keuze met financiële gevolgen. Verkoop je zelf door en wil je vooraf weten waar je aan toe bent, leg de transactie dan even voor.