Juridisch advies voor galeries en kunsthandel
Een galerie drijft op relaties. Met de kunstenaars die je vertegenwoordigt en met de verzamelaars die bij je kopen. Die relaties zijn gebouwd op vertrouwen, en vertrouwen is iets anders dan recht. In een sector waar veel mondeling gaat en een contract soms niet meer is dan een handdruk, loont het om je positie op papier te hebben.
De consignatieovereenkomst en het faillissementsrisico
Consignatie is de meest voorkomende contractvorm in de galeriewereld. De kunstenaar of eigenaar geeft een werk in bewaring aan de galerie met het oog op verkoop. Het eigendom blijft bij de inbrenger. De galerie bemiddelt en ontvangt bij verkoop een commissie, meestal een percentage van de verkoopprijs.
Dat klinkt overzichtelijk. Er zitten alleen risico’s aan die galeriehouders vaak over het hoofd zien.
Het faillissementsrisico is het meest urgente. Gaat de galerie failliet terwijl er werken in consignatie staan, dan behoort dat werk in beginsel niet tot de boedel, want het eigendom is nooit overgegaan. De curator kan daar anders tegenaan kijken, zeker als de administratie rommelig is of als eigen voorraad en consignatiewerk door elkaar lopen. Een schriftelijke consignatieovereenkomst die per werk vastlegt wat in consignatie staat, is dan je beste bescherming.
Schade en diefstal zijn een tweede risico. Wie draagt de aansprakelijkheid als een werk in de galerie beschadigd raakt of verdwijnt? Leg vast of de galerie verzekert, en voor welke waarde. Leg ook vast wat er geldt als de galerie het werk zonder toestemming doorgeeft aan een derde, bijvoorbeeld voor een tentoonstelling elders.
Dan de verkoopbevoegdheid. De galerie mag verkopen, maar alleen binnen de voorwaarden uit de overeenkomst. Verkoopt de galerie onder de afgesproken prijs, of ruilt de galerie het werk zonder overleg tegen een ander werk, dan ontstaat precies het geschil dat een goed contract had voorkomen.
Exclusieve vertegenwoordiging, commissie en opzegtermijn
Veel galeries werken met een exclusief vertegenwoordigingscontract. De galerie vertegenwoordigt de kunstenaar gedurende een bepaalde periode in een bepaald gebied, en ontvangt commissie over alle verkopen die daaronder vallen.
De reikwijdte is het voornaamste onderhandelingspunt. Geldt de exclusiviteit voor al het werk of alleen voor nieuw werk? Wereldwijd of alleen in een bepaald territorium? En als de kunstenaar rechtstreeks vanuit het eigen atelier verkoopt, valt die verkoop er dan onder en is er commissie verschuldigd?
Jaap komt regelmatig exclusiviteitscontracten tegen die te vaag zijn. Kunstenaar en galerie hebben een goed gesprek gehad en zijn het in grote lijnen eens, maar de details staan nergens. Dat gaat goed zolang de relatie goed is. Zodra er wrijving komt, worden de gaten zichtbaar.
Beëindiging verdient evenveel aandacht als de start. Wil de kunstenaar overstappen naar een andere galerie, dan is de vraag of er een opzegtermijn geldt en wat er gebeurt met de werken die op dat moment in voorraad zijn. En verkoopt de galerie kort na de opzegging nog iets aan een verzamelaar die zij zelf heeft aangebracht, dan wil je weten of daar nog een nabetaling tegenover staat.
Wat er in de algemene voorwaarden van een galerie hoort te staan
Verkoop je regelmatig, dan horen daar algemene voorwaarden bij. Die regelen de totstandkoming van de koop, de betaling en de levering. Ook de aansprakelijkheid na levering, het herroepingsrecht bij online verkoop en de geschillenregeling horen erin.
Het herroepingsrecht verdient aparte aandacht. Bij verkoop op afstand, dus via een webshop of na een online presentatie, heeft een particuliere koper in beginsel veertien dagen bedenktijd, ook bij kunst. Verkoop je online, dan moet je je kopers daarover informeren.
De authenticiteitsgarantie is het tweede punt. Verkoop je een werk met een bepaalde toeschrijving, dan schep je verwachtingen. Zet in je voorwaarden wat je wel en niet garandeert, en wanneer een koper het werk kan retourneren.
Volgrecht afdragen als galerie of kunsthandel
Als galeriehouder of kunsthandelaar sta je middenin het volgrecht. Bij elke doorverkoop van een origineel kunstwerk boven de drempel van EUR 3.000 waarbij je als professionele partij betrokken bent, is volgrecht verschuldigd. Je moet alle informatie verstrekken die voor de inning nodig is, dus verkoopprijs, verkoopdatum en de identiteit van de partijen. Doe je dat niet, dan kan dat onrechtmatig zijn.
Bij kleinere transacties en bij minder bekende kunstenaars wordt het weleens vergeten. Een kunstenaar heeft twintig jaar de tijd om het volgrecht op te eisen, dus een sluitende administratie bespaart je later een vervelend gesprek.
Kunst online verkopen en het herroepingsrecht van veertien dagen
De kunsthandel digitaliseert. Galeries verkopen via een eigen webshop, via platforms als Artsy of Catawiki, en via social media. Verkoop je online aan particulieren, dan geldt het consumentenrecht.
Je informeert de koper vóór de koop over de prijs, de kenmerken van het werk, je identiteit en contactgegevens, en over het herroepingsrecht. Dat recht houdt in dat de koper het werk binnen veertien dagen zonder opgaaf van redenen mag terugsturen. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld bij op maat gemaakt werk.
En wat je online over een werk zegt, moet kloppen. Omschrijf je een werk als olieverf op doek van 80 bij 60 centimeter en ontvangt de koper iets anders, dan voldoet het niet aan de overeenkomst.
Meer over kunstenaarscontracten met een galerie →
Neem contact op met Jaap Versteeg
Ben je galeriehouder of kunsthandelaar en wil je je contracten laten opstellen of beoordelen? Of heb je een geschil met een kunstenaar, een koper of een tussenpersoon? Neem contact op met Jaap Versteeg. Bel 020 675 88 21 of mail hem voor een eerste gesprek.
