Foto’s verspreiden zonder toestemming: wat kun je écht doen?

Foto’s of video’s van iemand verspreiden zonder toestemming is niet altijd strafbaar, maar seksueel beeld openbaar maken terwijl je weet dat het die persoon kan schaden wel (artikel 254ba Wetboek van Strafrecht). Ook een gewone foto moet offline als de persoon erop een redelijk belang heeft.

De volgende stap hangt af van wat voor beeld het is en wie erop staat. Een privéfoto in een groepsapp vraagt iets anders dan de foto van een presentator die een merk zonder te vragen in een advertentie zet.

Wie er iets te zeggen heeft over het gebruik van een foto

Over een foto hebben twee mensen iets te zeggen. De maker heeft het auteursrecht en beslist of de foto online komt of commercieel wordt gebruikt. Daarnaast heeft iedereen die herkenbaar op de foto staat portretrecht. Voor het portretrecht maakt het niet uit of het een foto of een video is.

Is de foto in jouw opdracht gemaakt, bijvoorbeeld bij een shoot die je zelf regelde, dan mag de maker hem alleen met jouw toestemming openbaar maken (artikel 20 Auteurswet). Bij portretrecht voor bedrijven lees je wanneer je zo’n toestemming weer kunt intrekken.

Is de foto zonder jouw opdracht gemaakt, dan mag de maker hem publiceren tenzij je een redelijk belang hebt om je daartegen te verzetten (artikel 21). Denk aan je privacy, je veiligheid of je reputatie. Bij artiesten, presentatoren en influencers telt ook de commerciële waarde van hun gezicht. De rechter weegt dat belang af tegen de vrijheid van meningsuiting van wie publiceert, ook als de foto gewoon op straat is gemaakt.

Ben je zelf de fotograaf en gebruikt iemand je foto zonder licentie, dan gaat het om auteursrecht. Lees dan over de sommatiebrief bij inbreuk op auteursrecht.

Publiceer je zelf beeld voor een campagne of een bedrijfsfilm, kijk dan bij portretrecht voor bedrijven. Voor een artikel of documentaire is er een publicatie juridisch laten toetsen.

Wanneer foto’s verspreiden zonder toestemming strafbaar is

Het strafrecht noemt vier vormen van beeld maken of verspreiden uitdrukkelijk:

• seksueel beeld van iemand openbaar maken terwijl je weet dat dat nadelig voor die persoon kan zijn (artikel 254ba Wetboek van Strafrecht, sinds 1 juli 2024);
• met een verborgen camera beeld maken van iemand in een woning of een andere niet-openbare plek (artikel 139f);
• iemands gegevens of beeld verspreiden om die persoon bang te maken of ernstige overlast te bezorgen (artikel 285d);
• een portret openbaar maken zonder dat je daartoe gerechtigd bent (artikel 35 Auteurswet), een overtreding waarvoor in de praktijk weinig wordt vervolgd.

Bij seksueel beeld, een verborgen camera of bedreiging is aangifte bij de politie de eerste stap. Bij een gewone foto loopt de route via het portretrecht en de civiele rechter.

Iemand fotograferen of filmen zonder toestemming is iets anders dan publiceren

Een foto of video maken van iemand in de openbare ruimte mag in de regel. Een uitzondering is heimelijk filmen met een daar aangebrachte camera die niet als zodanig herkenbaar is (artikel 441b Wetboek van Strafrecht). Het portretrecht gaat pas spelen als het beeld openbaar wordt gemaakt.

Ook dan kan publiceren ondanks jouw bezwaar zijn toegestaan, bij:

• een nieuwswaardige gebeurtenis, waarbij de rechter afweegt of jouw privacy zwaarder weegt;
• een openbaar evenement, tenzij je een redelijk belang hebt om publicatie tegen te houden;
• een publieke functie, als de foto bijdraagt aan het maatschappelijk debat.

Ontbrekende toestemming maakt een publicatie dus niet automatisch onrechtmatig. Bij filmen en fotograferen in de openbare ruimte lees je hoe dat voor nieuws en documentaire uitpakt.

Wat rechters oordeelden over verspreide foto’s

Het gerechtshof Amsterdam veroordeelde in juli 2024 een verdachte die foto’s van seksuele aard van de aangeefster openbaar had gemaakt. De aangeefster had zich in de strafzaak gevoegd als benadeelde partij en kreeg € 1.000 voor immateriële schade (ECLI:NL:GHAMS:2024:2271). De zaak liep nog onder het oude artikel 139h.

Volgens de rechtbank Limburg moest een bedrijf bewijzen dat het toestemming had om foto’s van twee mensen in reclame-uitingen te gebruiken. De schade berekende de rechtbank met de tarieven van Stichting Beeld Anoniem, die vaste tarieven hanteert voor het gebruik van foto’s (ECLI:NL:RBLIM:2023:4201, juli 2023). Gebruik je beeld van een ander in reclame, zorg dan dat je de toestemming kunt laten zien.

De eerste stappen als een foto of video van jou rondgaat

1. Leg vast wat er rondgaat. Maak screenshots met de link, de datum en het account dat het beeld plaatste. Doe dat meteen, want een post kan verdwijnen voordat je hem hebt vastgelegd.
2. Meld het beeld bij het platform. De meeste platforms hebben een meldformulier voor beeld dat je rechten schendt. Noem welk beeld het is en waarom het jouw rechten schendt; zo’n melding wordt eerder opgepakt dan een korte klacht.
3. Vraag de verspreider om het weg te halen. Weet je wie het plaatste, doe dat dan schriftelijk, zodat je je verzoek kunt aantonen.
4. Doe aangifte bij intieme beelden, een verborgen camera, bedreiging of chantage. Neem je bewijs mee. Je kunt eerst bellen met de politie via 0900-8844.

Kom je er zelf niet uit, dan helpt Hulplijn Offlimits gratis en anoniem bij het offline halen van ongewenste foto’s en video’s. Voor juridisch advies over een kwestie in de privésfeer kun je ook terecht bij het Juridisch Loket.

Als beeld van een bekend persoon zonder toestemming rondgaat

Liaise Advocaten staat bekende personen en hun management bij als beeld rondgaat of zonder toestemming wordt gebruikt. Er hangt dan meer aan dan een vervelend moment: een opdrachtgever die afhaakt, een campagne die niet doorgaat, een privéleven dat ineens openligt.

Bij privébeeld in een roddelblad, op een juicekanaal of in een virale post weegt de rechter onder meer af of het beeld bijdraagt aan een debat van algemeen belang en hoe het tot stand kwam. Lees bij bekende personen in nieuws en roddelmedia welke punten dat zijn.

Gebruikt een merk je gezicht zonder te vragen in een advertentie of op merchandise, dan kun je je daartegen verzetten en een vergoeding vragen die aansluit bij wat je voor zo’n campagne had kunnen vragen. Lees meer over de vergoeding voor het portret van een bekend persoon.

Is het beeld met AI nagemaakt, kijk dan bij een deepfake laten verwijderen.

We stellen de sommatie op, vorderen zo nodig in kort geding verwijdering en schadevergoeding en zeggen vooraf hoe sterk je positie is. Dreigt een publicatie nog, dan is een publicatieverbod soms mogelijk.

Gaat er beeld van jou of van iemand die je vertegenwoordigt rond? Bel 020 675 88 21 of stuur ons een bericht.