Publicatie juridisch laten toetsen

Een artikel, uitzending, documentaire of podcastaflevering met een zware beschuldiging kun je vóór publicatie juridisch laten toetsen. Dan weet je of de feiten de beschuldiging dragen, of het wederhoor klopt en of de inkleding past bij wat je kunt onderbouwen. De toets geeft je de keuze terug: publiceren zoals het er staat, een passage aanpassen of eerst nog iemand om een reactie vragen.

Liaise Advocaten toetst publicaties voor redacties, uitgevers, omroepen, producenten en documentaire- en podcastmakers, soms een enkel stuk en soms vlak voor elke uitzending van een serie. We kennen ook de andere kant: we staan mensen en bedrijven bij over wie wordt gepubliceerd, en weten dus waar een sommatie op aanslaat.

Publicatie in voorbereiding? Bel 020 675 88 21 of neem contact op. Een toets kan als het moet binnen een dag.

Wanneer laat je een publicatie juridisch toetsen?

Niet elk stuk hoeft langs een advocaat. Een toets loont als de publicatie iemand iets verwijt dat diens loopbaan of onderneming kan raken, en zeker als een van deze situaties speelt:

• een beschuldiging van een strafbaar feit, misbruik of fraude tegen een herkenbare persoon of een bedrijf;
• een bron die anoniem blijft, of een bron die zelf in conflict is met degene over wie het gaat;
• opnames met een verborgen camera of microfoon, of een confrontatie-interview;
• een overleden persoon, met nabestaanden die zich kunnen melden;
• een wederpartij die al via een advocaat heeft laten weten dat er een claim komt.

In die gevallen is de kans op een sommatie of kort geding reëel. Een aanpassing vóór publicatie kost dan minder dan een procedure erna, en een stuk dat juridisch is getoetst, staat sterker als het toch tot een zaak komt.

Bij een boek liggen de keuzes anders, omdat een drukgang niet terug te draaien is en een roman herkenbaar kan zijn zonder één echte naam.

Meer over een boek over echte personen →

Welke beschuldigingen in een publicatie je moet kunnen onderbouwen

We lopen de publicatie na per beschuldiging. Bij elke bewering kijken we of het een feit is of een waardeoordeel, en welke steun er in het dossier voor is. Een feitelijke bewering moet je kunnen onderbouwen met wat je op het moment van publiceren wist. Een waardeoordeel heeft meer ruimte, maar ook daar moet een feitelijke basis onder liggen.

Daarna de inkleding. Een kop die meer belooft dan de tekst waarmaakt, een thumbnail of montage die een ander verhaal vertelt dan het beeld, of een vraag die een verdenking suggereert: de rechter weegt het allemaal mee. De Leidraad van de Raad voor de Journalistiek vraagt bovendien een duidelijk onderscheid tussen feiten, beweringen en meningen.

Tot slot het dossier zelf. Wat je hebt aan bronnen, documenten, aantekeningen en correspondentie, bepaalt hoe je verweer eruitziet als er een claim komt. We zeggen wat ontbreekt, zodat je het nog kunt vastleggen.

Een reactie vragen vóór publicatie: wat je de beschuldigde voorlegt

Wie door een publicatie wordt beschuldigd, krijgt volgens de Leidraad voldoende gelegenheid om te reageren, bij voorkeur in dezelfde publicatie. Leg de beschuldigingen concreet voor, met de feiten waarop je ze baseert, en niet als een algemene vraag om een reactie. Wat je niet voorlegt, kan de ander later aanvoeren als onderdeel dat nooit is getoetst.

Een vaste termijn bestaat niet. Hoe zwaarder de beschuldiging en hoe omvangrijker het dossier, hoe meer tijd redelijk is. Een week voor een uitgebreid onderzoek is iets anders dan een paar uur voor een nieuwsbericht. Leg vast wat je hebt gevraagd, wanneer, en wat er terugkwam. En verwerk de reactie in het stuk: een weerwoord dat alleen in een voetnoot belandt, telt minder zwaar mee. Hoe dit er van de andere kant uitziet, lees je bij hoor en wederhoor.

Wanneer je iemand herkenbaar mag maken in een artikel of uitzending

Iemand bij naam noemen mag als het verhaal dat vraagt, maar de rechter kijkt of die naam iets toevoegt aan het publieke belang. Ook zonder naam kan iemand herkenbaar zijn, door een functie, een woonplaats of een detail dat de omgeving herkent. Bij een verdachte in een strafzaak ligt de lat hoger.

Voor persoonsgegevens geldt in de journalistiek een uitzondering op een groot deel van de AVG, maar niet op alles. Wat wel blijft gelden, lees je op de pagina over privacyrecht. Voor beeld van herkenbare personen speelt daarnaast het portretrecht.

Wie verantwoordelijk is voor een overgenomen beschuldiging of AI-output

Wie een beschuldiging overneemt uit een ander medium, publiceert die opnieuw en is er zelf voor verantwoordelijk. “Volgens de krant” beschermt je niet als de krant ernaast zat. Citaten uit een interview gebruik je in de context die de geïnterviewde mocht verwachten. En informatie uit een AI-tool controleer je zoals elke andere bron: de verantwoordelijkheid blijft bij de redactie.

De aansprakelijkheid van een redactie voor reacties onder een artikel

Een nieuwssite of omroep die reacties toestaat, is daar niet zomaar aansprakelijk voor. Wie een melding krijgt van een duidelijk onrechtmatige reactie en die laat staan, kan dat wel worden (artikel 6 van de Digital Services Act). Het Europees Hof oordeelde in 2015 in de zaak Delfi tegen Estland dat een nieuwsportaal aansprakelijk mocht worden gehouden voor duidelijk onrechtmatige reacties die het niet snel verwijderde. Een meldknop, moderatieregels en een vaste werkwijze voor meldingen zijn daarom geen luxe.

Een documentaire of serie over echte personen laten toetsen

We toetsen dan het script, de montage en de aankondigingen. Een productie die met een E&O-verzekering wordt gedistribueerd, heeft daarnaast een clearance-rapport en stukken voor de verzekeraar nodig. Dat staat bij de E&O-verzekering voor film en serie en het clearen van rechten.

Hoe dat in een procedure uitpakt, laat de zaak over de dramaserie De Maatschap zien: zeven pogingen om de uitzending tegen te houden, die alle zeven strandden.

Hoe een juridische toets van een publicatie werkt en wat die kost

Je stuurt de concepttekst, het script of de montage, met het dossier erbij. We markeren de passages met risico, stellen een andere formulering voor waar dat nodig is, en zeggen welke reactie je nog moet vragen. Bij een los artikel kan dat binnen een dag, bij een documentaire of serie plannen we het rond de montage. Wat het kost, hangt af van de omvang en het aantal beschuldigingen; we spreken dat vooraf met je af.

Wil je een publicatie laten toetsen? Bel 020 675 88 21 of neem contact op.