Moeten we een artikel offline halen als we een sommatie krijgen?

Niet automatisch. Een sommatie is een eis van de wederpartij, geen oordeel van een rechter. Offline halen kan verstandig zijn bij een duidelijke feitelijke fout of als de schade snel oploopt, maar de claim verdwijnt er niet mee. Leg eerst vast wat je had op het moment van publiceren: bronnen, versies en het wederhoor. Beslis daarna, binnen de termijn van de sommatie, of je aanpast, een weerwoord plaatst of de publicatie laat staan. Is die termijn te kort om dat zorgvuldig te doen, vraag dan om uitstel.

Moet ik een onthoudingsverklaring of rectificatie tekenen die de wederpartij me stuurt?

Nee, en zeker niet zonder de tekst eerst te laten beoordelen. Een onthoudingsverklaring is een overeenkomst waarin je belooft bepaalde uitlatingen niet te herhalen, meestal met een boete per overtreding. Een rectificatie zegt dat wat je publiceerde niet klopte. Wil je de wederpartij tegemoetkomen, beperk de tekst dan tot de feitelijke onjuistheid die je werkelijk erkent, omschrijf precies welke uitlatingen onder de verklaring vallen en onderhandel over de hoogte van de boete.

Moet een journalist zijn bron prijsgeven in een procedure over een publicatie?

In de regel niet. Bronbescherming valt onder de vrijheid van meningsuiting van artikel 10 EVRM. In een strafzaak kan een journalist of publicist zich als getuige verschonen van vragen over de herkomst van informatie (artikel 218a Wetboek van Strafvordering); de rechter-commissaris kan dat alleen afwijzen als een zwaarder wegend maatschappelijk belang onevenredig wordt geschaad. In een civiele procedure moet je wel laten zien dat je voldoende steun in het feitenmateriaal had. Dat kan met documenten, andere bronnen en een omschrijving van de positie van de bron, zonder de naam te noemen.

Advocaat vrijheid van meningsuiting

Een sommatie of dagvaarding over iets wat je hebt gepubliceerd of gezegd, vraagt om een snelle keuze: aanpassen, offline halen, een rectificatie aanbieden of je uiting verdedigen. Die keuze bepaalt hoe je ervoor staat als het toch tot een kort geding komt. Of je uiting standhoudt, hangt af van hoe de rechter je vrijheid van meningsuiting afweegt tegen de rechten van degene over wie het gaat.

Liaise Advocaten staat de partij bij die zich heeft uitgesproken: redacties en uitgevers, omroepen en producenten, makers, influencers en podcasters, en ook ondernemers en particulieren die worden aangesproken op een post, recensie of interview.

Sommatie of dagvaarding ontvangen? Bel 020 675 88 21 of neem contact op. De reactietermijn in een sommatie is vaak een paar dagen, soms een paar uur.

Wat is vrijheid van meningsuiting?

Vrijheid van meningsuiting is het recht om te uiten wat je denkt en vindt, zonder dat de overheid daar vooraf toestemming voor geeft. In Nederland staat dat in artikel 7 van de Grondwet. Dat artikel verbiedt censuur vooraf en voegt er meteen een voorbehoud aan toe, namelijk ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. Achteraf kun je dus wel degelijk worden aangesproken.

In de praktijk toetst de rechter vooral aan artikel 10 EVRM. Dat beschermt ook de uiting die kwetst, choqueert of verontrust. Het Europees Hof rekende dat in 1976 al tot de kern van een democratische samenleving (Handyside/Verenigd Koninkrijk). Beperken mag, maar alleen als de beperking bij wet is voorzien en noodzakelijk is in een democratische samenleving.

Wanneer wordt vrijheid van meningsuiting beperkt?

Er bestaat geen lijst met verboden woorden. De rechter weegt jouw recht op vrije meningsuiting af tegen het recht van de ander op eer, goede naam en privéleven (artikel 8 EVRM). Geen van beide rechten wint op voorhand.

Wat de doorslag geeft zijn de omstandigheden. Hoe zwaar is de beschuldiging en waar baseerde je je op? Ging het om een feitelijke bewering of om een waardeoordeel? Was er een misstand die aandacht verdiende? Hoe groot was het bereik? En had je hetzelfde ook op een minder schadelijke manier kunnen zeggen?

Beschuldigd van smaad: wat is je verweer?

Artikel 261 Sr stelt strafbaar dat je iemands eer of goede naam aantast door hem een bepaald feit ten laste te leggen, met het kennelijke doel daaraan ruchtbaarheid te geven.

Twee dingen doen ertoe als dit tegen je wordt ingebracht. Een vage kwalificatie is geen bepaald feit, want er moet een concrete gedraging worden verweten. Verder kent het derde lid een uitzondering voor wie te goeder trouw mocht aannemen dat de bewering juist was én het algemeen belang die uitlating vergde. Die exceptio veritatis vormt in veel zaken de kern van het verweer.

Wanneer is het laster en wanneer niet?

Laster (artikel 262 Sr) is smaad waarbij je wist dat de beschuldiging onwaar was. Zwaardere kwalificatie, en die wetenschap moet ook worden bewezen.

In sommatiebrieven wordt het woord losser gebruikt dan de wet toestaat. Twijfelde je over de juistheid, of baseerde je je op bronnen die er destijds betrouwbaar uitzagen, dan kom je aan laster niet toe. Hoe de twee begrippen zich tot elkaar verhouden lees je op onze pagina over smaad en laster.

Belediging: waar ligt de grens bij kritiek?

Bij belediging (artikel 266 Sr) ontbreekt juist dat concrete feit. Het gaat om scheldwoorden en kwetsende kwalificaties.

Het tweede lid bevat een uitzondering die vaak wordt overgeslagen. Uitingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen zijn geen strafbare belediging, tenzij uit de vorm blijkt dat het je erom te doen was iemand te grieven. Scherpe kritiek op een bestuurder of een politicus valt daar geregeld onder. De toon bepaalt dan of je binnen de lijn blijft.

Civiele claim wegens een onrechtmatige uiting

De meeste zaken spelen niet in het strafrecht maar civielrechtelijk. De wederpartij stelt dat je uiting onrechtmatig is (artikel 6:162 BW) en vordert verwijdering, rectificatie, een publicatieverbod of schadevergoeding. Meestal in kort geding, dus binnen enkele weken.

Dat is een andere toets. Opzet hoeft niet te worden bewezen. Het gaat om de vraag of je de grens van het maatschappelijk zorgvuldige hebt overschreden. Ook zonder dat er iets strafbaars is gebeurd kun je hier aan het kortste eind trekken. Omgekeerd is een publicatie die hard aankomt nog geen onrechtmatige publicatie.

Wat je eerst doet als je een sommatie over je publicatie krijgt

Een sommatie is een claim, geen vonnis. De eisen erin zijn vrijwel altijd ruimer dan wat een rechter zou toewijzen, en de termijn is kort. Juist dan is het verleidelijk om een artikel, video of post meteen offline te halen.

Doe dat niet uit reflex. Offline halen kan verstandig zijn bij een duidelijke feitelijke fout of als de schade snel oploopt, maar de claim verdwijnt er niet mee, en de wederpartij leest het soms als erkenning. Leg eerst vast wat je had op het moment van publiceren: je bronnen en aantekeningen, de versies van het stuk, en de correspondentie over het wederhoor. Dat dossier bepaalt of je verweer standhoudt, en het is na een paar weken vaak niet meer compleet terug te halen.

Daarna beoordelen we of de vorderingen juridisch standhouden en wat je wel en niet toezegt. Soms is gedeeltelijk tegemoetkomen verstandig, bijvoorbeeld door een feitelijke onjuistheid aan te passen zonder de strekking te herroepen. Soms is een inhoudelijke afwijzing de betere zet. Reageer in elk geval binnen de termijn, ook als je niets toezegt, en vraag om uitstel als die termijn te kort is.

Wat je in die eerste brief schrijft, ligt in een eventueel kort geding op tafel. Onhandig geformuleerde spijt werkt daar tegen je.

De gevolgen van een rectificatie of onthoudingsverklaring die je tekent

Bij een sommatie zit vaak een concepttekst: een rectificatie die je moet plaatsen, een onthoudingsverklaring die je moet tekenen, of allebei. Teken niets zonder de tekst te laten beoordelen.

Een rectificatie zegt dat wat je schreef niet klopte. Wil je de wederpartij tegemoetkomen, beperk de tekst dan tot de feitelijke onjuistheid die je werkelijk erkent, en laat de rest van je stuk staan. Een onthoudingsverklaring is een overeenkomst waarin je belooft bepaalde uitlatingen niet te herhalen, meestal met een boete per overtreding. Omschrijf dan precies welke uitlatingen eronder vallen, zodat je niet ongemerkt ook een kritisch vervolgartikel of een interview uitsluit, en onderhandel over de hoogte van de boete.

Verweer voeren in een kort geding over je publicatie

In een kort geding gaat het snel. Tussen de dagvaarding en de zitting zitten meestal enkele weken, bij een dreigende uitzending soms maar een paar dagen. In die tijd moet je verweer staan, met de stukken die je feitelijke basis laten zien.

We bouwen het verweer op langs vier lijnen:

de feitelijke basis die je had op het moment van publiceren;
het onderscheid tussen een feitelijke bewering en een waardeoordeel;
het maatschappelijk belang dat je uiting diende;
de exceptio veritatis, waar die van toepassing is.

Daarnaast toetsen we de vordering zelf. Rechters zijn terughoudend met preventieve publicatieverboden, gelet op het censuurverbod van artikel 7 Grondwet. En de reputatieschade die de wederpartij claimt, ligt in de praktijk vaak een stuk hoger dan wat een rechter toekent.

Over de kosten: als gedaagde betaal je griffierecht zodra je in de procedure verschijnt, in 2026 € 735 voor een bedrijf en € 341 voor een particulier bij een vordering van onbepaalde waarde. Verlies je, dan veroordeelt de rechter je meestal in de proceskosten van de wederpartij. Dat is een vast bedrag dat lager ligt dan wat een procedure werkelijk kost, en het werkt andersom ook als je wint.

Je bron beschermen in een procedure over een publicatie

Je bron noemen hoeft in de regel niet. Het Europees Hof rekent bronbescherming tot de basis van de persvrijheid onder artikel 10 EVRM. Word je in een strafzaak als getuige gehoord, dan mag je als journalist of publicist weigeren te zeggen waar je informatie vandaan komt (artikel 218a Wetboek van Strafvordering). De rechter-commissaris kan dat beroep alleen afwijzen als anders een zwaarder wegend maatschappelijk belang onevenredig wordt geschaad.

Ook in een civiele zaak over je publicatie kun je je bron in beginsel afschermen. Wel moet je laten zien dat je voldoende steun in het feitenmateriaal had. Dat kan met documenten, met andere bronnen die hetzelfde zeggen, en met een omschrijving van de positie van je bron die laat zien waarom die betrouwbaar was, zonder dat iemand de bron daaraan kan herkennen. Hoe je dat opbouwt, bespreken we voordat je verweer de deur uitgaat.

Ook wie geen journalist is, kan op vrijheid van meningsuiting terugvallen. In de TikTok-zaak wees de rechter alle eisen tegen berichten op social media af. Bij fictie over echte personen speelt iets anders: rond de dramaserie De Maatschap probeerde een voormalig advocaat de uitzending tegen te houden, ook op grond van zijn eer en goede naam. Het hof wees dat af, omdat het ging om een fictief personage in een serie die als fictie was gepresenteerd. Meer daarover in de zaak over De Maatschap.

Voor een roman of ander boek waarin echte personen herkenbaar zijn, gelden dezelfde afweging en een paar eigen vragen, zoals inzage in het manuscript.

Meer over een boek over echte personen →

Je uiting vooraf laten beoordelen, ook binnen een werkrelatie

Vooraf toetsen is goedkoper dan achteraf procederen. Bij uitingen binnen een werkrelatie speelt daarnaast mee wat je hebt afgesproken over geheimhouding, en of je situatie onder de klokkenluidersbescherming valt. Voor redacties en makers doen we dit ook structureel, vlak voor publicatie of uitzending.

Een publicatie juridisch laten toetsen →

Wil je weten hoe sterk je staat? Neem contact op of bel 020 675 88 21 voor een eerste inschatting.