Advocaat vrijheid van meningsuiting

Je hebt iets gezegd of geschreven. Een kritische post over een oud-werkgever, een recensie, een uitzending, een interview met een journalist. En nu ligt er een sommatie. Binnen 24 uur offline halen, rectificeren, en anders volgt een kort geding.

De vraag is dan niet of je een mening mag hebben. Die mag je. De vraag is of jouw uiting binnen de grenzen blijft die het recht aan die vrijheid stelt. Daar kom je zelden op gevoel goed uit.

Wij staan de partij bij die zich heeft uitgesproken. Journalisten, makers, uitgevers, ondernemers en particulieren die worden aangesproken op wat ze naar buiten hebben gebracht. En mensen die vooraf willen weten hoever ze kunnen gaan.

Sommatie of dagvaarding ontvangen? Bel 020 675 88 21 of neem contact op met Merel Teunissen. Bij een sommatie is de reactietermijn vaak een paar dagen, soms een paar uur.

Wat is vrijheid van meningsuiting?

Vrijheid van meningsuiting is het recht om te uiten wat je denkt en vindt, zonder dat de overheid daar vooraf toestemming voor geeft. In Nederland staat dat in artikel 7 van de Grondwet. Dat artikel verbiedt censuur vooraf en voegt er meteen een voorbehoud aan toe, namelijk ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. Achteraf kun je dus wel degelijk worden aangesproken.

In de praktijk toetst de rechter vooral aan artikel 10 EVRM. Dat beschermt ook de uiting die kwetst, choqueert of verontrust. Het Europees Hof rekende dat in 1976 al tot de kern van een democratische samenleving (Handyside/Verenigd Koninkrijk). Beperken mag, maar alleen als de beperking bij wet is voorzien en noodzakelijk is in een democratische samenleving.

Wanneer wordt vrijheid van meningsuiting beperkt?

Er bestaat geen lijst met verboden woorden. De rechter weegt jouw recht op vrije meningsuiting af tegen het recht van de ander op eer, goede naam en privéleven (artikel 8 EVRM). Geen van beide rechten wint op voorhand.

Wat de doorslag geeft zijn de omstandigheden. Hoe zwaar is de beschuldiging en waar baseerde je je op? Ging het om een feitelijke bewering of om een waardeoordeel? Was er een misstand die aandacht verdiende? Hoe groot was het bereik? En had je hetzelfde ook op een minder schadelijke manier kunnen zeggen?

Beschuldigd van smaad: wat is je verweer?

Artikel 261 Sr stelt strafbaar dat je iemands eer of goede naam aantast door hem een bepaald feit ten laste te leggen, met het kennelijke doel daaraan ruchtbaarheid te geven.

Twee dingen doen ertoe als dit tegen je wordt ingebracht. Een vage kwalificatie is geen bepaald feit, want er moet een concrete gedraging worden verweten. Verder kent het derde lid een uitzondering voor wie te goeder trouw mocht aannemen dat de bewering juist was én het algemeen belang die uitlating vergde. Die exceptio veritatis vormt in veel zaken de kern van het verweer.

Wanneer is het laster en wanneer niet?

Laster (artikel 262 Sr) is smaad waarbij je wist dat de beschuldiging onwaar was. Zwaardere kwalificatie, en die wetenschap moet ook worden bewezen.

In sommatiebrieven wordt het woord losser gebruikt dan de wet toestaat. Twijfelde je over de juistheid, of baseerde je je op bronnen die er destijds betrouwbaar uitzagen, dan kom je aan laster niet toe. Hoe de twee begrippen zich tot elkaar verhouden lees je op onze pagina over smaad en laster.

Belediging: waar ligt de grens bij kritiek?

Bij belediging (artikel 266 Sr) ontbreekt juist dat concrete feit. Het gaat om scheldwoorden en kwetsende kwalificaties.

Het tweede lid bevat een uitzondering die vaak wordt overgeslagen. Uitingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen zijn geen strafbare belediging, tenzij uit de vorm blijkt dat het je erom te doen was iemand te grieven. Scherpe kritiek op een bestuurder of een politicus valt daar geregeld onder. De toon bepaalt dan of je binnen de lijn blijft.

Civiele claim wegens een onrechtmatige uiting

De meeste zaken spelen niet in het strafrecht maar civielrechtelijk. De wederpartij stelt dat je uiting onrechtmatig is (artikel 6:162 BW) en vordert verwijdering, rectificatie, een publicatieverbod of schadevergoeding. Meestal in kort geding, dus binnen enkele weken.

Dat is een andere toets. Opzet hoeft niet te worden bewezen. Het gaat om de vraag of je de grens van het maatschappelijk zorgvuldige hebt overschreden. Ook zonder dat er iets strafbaars is gebeurd kun je hier aan het kortste eind trekken. Omgekeerd is een publicatie die hard aankomt nog geen onrechtmatige publicatie.

Wat kan een advocaat voor je doen?

Reageren op een sommatie of dagvaarding

Een sommatie is een claim, geen vonnis. We beoordelen eerst of de vorderingen juridisch standhouden, want ze zijn vrijwel altijd ruimer geformuleerd dan wat een rechter zou toewijzen. Daarna bepalen we wat je wél en niet toezegt. Soms is gedeeltelijk tegemoetkomen verstandig, bijvoorbeeld door een feitelijke onjuistheid aan te passen zonder de strekking te herroepen. Soms is een inhoudelijke afwijzing de betere zet.

Wat je in die eerste brief schrijft, ligt in een eventueel kort geding op tafel. Onhandig geformuleerde spijt werkt daar tegen je.

Weten waar de grens ligt voordat je publiceert

Bij een dreigend conflict is vooraf toetsen goedkoper dan achteraf procederen. We beoordelen de feitelijke onderbouwing, de formulering en de vraag of hoor en wederhoor nodig is. Bij uitingen binnen een werkrelatie speelt daarnaast mee wat je hebt afgesproken over geheimhouding, en of je situatie onder de klokkenluidersbescherming valt.

Voor redacties en makers doen we dit ook structureel, vlak voor publicatie of uitzending.

Verweer voeren op basis van vrijheid van meningsuiting

In een procedure bouwen we het verweer op rond een paar assen. De feitelijke basis die je had op het moment van publiceren. Het onderscheid tussen een feitelijke bewering en een waardeoordeel. Het maatschappelijk belang dat je uiting diende. En de exceptio veritatis, waar die van toepassing is.

Daarnaast toetsen we de vordering zelf. Rechters zijn terughoudend met preventieve publicatieverboden, gelet op het censuurverbod van artikel 7 Grondwet. En de reputatieschade die de wederpartij claimt, ligt in de praktijk vaak een stuk hoger dan wat een rechter toekent.

Wil je weten hoe sterk je staat? Neem contact op of bel 020 675 88 21 voor een eerste inschatting.