Vijf punten voor één scène: de Bechdeltest in de Film Production Incentive

Sinds 1 juli 2026 levert de Bechdeltest vijf punten op in de Netherlands Film Production Incentive. Die punten claim je met één scène, en die scène moet tot in de eindmontage blijven staan. Anders kan het Filmfonds de subsidie verlagen.

De Bechdeltest voor Nederlandse films riep vragen op bij deze auteur. Ineens stond de Bechdeltest vermeld in een nieuwsbericht op de website van het Filmfonds. Zonder uitleg wat de test is of hoe het Filmfonds die gaat toepassen. Dus ik ben gaan speuren.

Die uitleg blijkt wel te bestaan. Alleen staat ze niet in het nieuwsbericht maar in het reglement. Wie dat leest, ziet dat het voor producenten om meer gaat dan een gebaar richting gelijkwaardigheid. Het gaat om vijf punten die je bij de aanvraag claimt en die je tot in de eindmontage moet waarmaken.

Wat de Bechdeltest van het Filmfonds precies vraagt

Allereerst: de basis. Een aanvraag voor een financiële bijdrage onder de zogeheten Netherlands Film Production Incentive-regeling wordt mede beoordeeld en gerangschikt op basis van een puntenregeling. Maar met ingang van 1 juli jl. kunnen Nederlandse film- en tv-producenten bij deze regeling 5 punten krijgen als hun project voldoet aan de Bechdeltest. (Het Europese filmfinancieringsprogramma Eurimages past deze test overigens al sinds 2014 toe op de daar ingeleverde scripts, om gegevens over gendergelijkheid te verzamelen.)

De Bechdeltest kent drie cumulatieve regels: (1) in de film moeten twee vrouwen voorkomen (een aanvullende eis kan zijn dat die vrouwen ook een naam hebben; het Filmfonds stelt die eis!), (2) die twee vrouwen moeten met elkaar praten en (3) het gesprek moet over iets anders dan een man gaan.

Het Filmfonds heeft zijn versie van de test vastgelegd in bijlage 2 van het Reglement Stimuleringsmaatregel Filmproductie in Nederland. Bij de aanvraag geef je aan in welke scène en op welke pagina van het script de test slaagt. Die scène moet bij de realisering blijven staan.

Hoeveel punten diversiteit oplevert in de Film Production Incentive

De Incentive is een subsidie van het Filmfonds in de vorm van een cash rebate, tot 35 procent van de kwalificerende productiekosten die je in Nederland besteedt. Een aanvraag heeft minimaal 75 punten nodig. Vragen producenten in een ronde meer geld aan dan er is, dan beslist de rangorde op punten. Bij een gelijke stand weegt het onderdeel impact het zwaarst. Daar staat de Bechdeltest.

Binnen dat onderdeel gaan 10 punten naar diversiteit en gendergelijkheid. Vijf daarvan krijg je als de meerderheid van de makersdriehoek (producent, scenarist, regisseur) zich als vrouw identificeert. De andere vijf zijn voor de Bechdeltest. Tot 1 juli kreeg je die vijf punten voor een hoofdcast die een realistische afspiegeling van de samenleving vormt. Het Fonds kijkt nu dus naar het script in plaats van naar de cast.

De test geldt voor speelfilms, lange animatiefilms, dramaseries en animatieseries. Documentaires en documentaireseries vallen erbuiten. Daar levert de makersdriehoek de volle 10 punten op. Het nieuwe puntensysteem geldt voor aanvragen vanaf 1 juli 2026, voor films vanaf de ronde van 24 augustus en voor series vanaf 26 oktober.

Een geschrapte scène kan de Incentive-subsidie kosten

Hier wordt het juridisch. Volgens artikel 13 van het reglement maak je de film overeenkomstig het puntensysteem dat je bij de aanvraag hebt ingevuld. Wijkt de film daarvan af, dan kan het Fonds de subsidie op grond van artikel 20 verlagen of intrekken. Het Filmfonds schrijft er zelf bij dat het puntenaantal uit de beschikking bij de vaststelling niet omlaag kan.

Een scène raakt sneller kwijt dan je denkt. Een herschrijfronde. Een regisseur met final cut die de film strakker wil. Bij een minoritaire coproductie kunnen script en eindmontage bij de buitenlandse hoofdproducent liggen, terwijl de Nederlandse aanvrager het risico van de subsidie draagt.

Wie de punten claimt, legt ze daarom ook contractueel vast. Dat begint bij de scenario-overeenkomst en de regieovereenkomst. Bij een samenwerking hoort het ook in de coproductieovereenkomst. Spreek af welke scène het is en dat die blijft staan. Regel ook wie de schade draagt als de subsidie toch lager uitvalt.

Waar de Bechdeltest tekortschiet als subsidiecriterium

Zal de film die zich grotendeels afspeelt in een bordeel en waarin de vrouwen het regelmatig hebben over hun klanten wel voldoen als er een scène is waarin twee van de vrouwen met elkaar bespreken waar en wanneer ze hun nagels zullen doen?

Het idee achter de test is natuurlijk goed. De bedoeling is om een indicatie te krijgen over (aantal, inhoud en kwaliteit van) de vrouwelijke rollen in de voorliggende film. De noodzaak voor deze test anno 2026 is echter niet goed. De test vraagt aandacht voor de genderongelijkheid in fictie (en wellicht niet alleen in fictie), wat helaas nog steeds een actueel probleem is.

Ik heb wat cijfers opgezocht. Vrolijk word je er niet van. Het Geena Davis Institute on Gender in Media telde in 2014 de personages met een naam in 120 films uit de jaren 2010 tot en met 2013. Nog geen derde daarvan was een vrouw. Bij Polygraph hebben ze in 2016 de scenario’s van ruim tweeduizend succesvolle films doorgerekend, op zoek naar wie het meest aan het woord is. Dat bleek in slechts 22% van die films een vrouw.

Nog treuriger vind ik een analyse van de BBC uit 2018. Van de 89 films die de Oscar voor Best Picture wonnen, haalde ruim de helft de Bechdeltest niet. In de jaren 1930 van de vorige eeuw ging het de winnaars beter af dan in 2018!

De schrijver Charles Stross constateerde dat van de films die voldoen aan de Bechdeltest, de helft daaraan voldoet alleen omdat de vrouwen over huwelijk en baby’s praten, in plaats van over mannen.

Het blijkt dat ook films over belangrijke vrouwen, of over vrouwen in het algemeen, of gericht op vrouwen vaak niet voldoen aan de Bechdeltest. In de televisieserie Sex and the City vraagt een van de hoofdpersonages zich af: “How does it happen that four such smart women have nothing to talk about but boyfriends?”

Het reglement beschrijft de criteria van de test wel, maar summier. Wat telt als een gesprek? Zakt een scène als er terloops een man wordt genoemd? En de aanvrager geeft de punten zelf op, waarna het Fonds toetst of de onderbouwing klopt. Voor een rangorde waarin vijf punten kunnen beslissen, is dat mager.

Een spiegel van de samenleving als maatstaf voor filmsubsidie

Onze films zijn een representatie van de maatschappij (in een nieuwe coproductie van The Film Kitchen, Sophie Fiennes’ The Pervert’s Guide to Utopias, zegt de Sloveense filosoof Slavoj Žižek zelfs: “If aliens were to visit our earth and by chance ask me, ‘could you explain to us what humanity is about?’ I would not tell them go around and look. I would tell them, look at these and these and these movies, and you will understand us.”)

En natuurlijk zijn films een middel om de maatschappij te veranderen. Maar is deze Bechdeltest wel de aangewezen test voor de beoordeling van financieringsaanvragen? Te meer nu de criteria van de test, dan wel de wijze van toepassing van de test maar summier door het Filmfonds zijn beschreven. En het risico daarvan ligt bij de producent.

Vraag je de Incentive aan en wil je weten hoe je de Bechdelpunten in je contracten vastlegt? Bel 020 675 88 21 of stuur een bericht via het formulier hieronder.