Mediarecht
Conflict over een publicatie? Documentaire die je wilt stoppen? Wordt er onterecht over je geschreven op social media of in de krant? Bij urgente perszaken telt elke dag. Daarom schakelen we als mediarecht advocaten snel – of het nu gaat om een kort geding, wederhoor bij een aanstaande uitzending, of een rectificatie afdwingen.
Mediarecht draait om de spanning tussen twee fundamentele rechten: enerzijds de uitingsvrijheid – het recht om je vrije mening te uiten – en anderzijds het recht op eer en goede naam en het recht op privacy. Zowel in woord als in beeld. Natuurlijk, kritisch zijn mag en het mag ook schuren, dat weten we als mediarecht en entertainment advocaten. Maar er is een grens. Uitingen mogen namelijk niet onnodig schaden of onwaar zijn.
We begeleiden bij alles wat met deze afweging te maken heeft: van onrechtmatige publicaties tot hoor en wederhoor procedures en van platformregulering tot geschillen.
Heb je direct juridisch advies nodig? Bel 020 675 88 21.
Het veranderende medialandschap
Het medialandschap is de afgelopen jaren flink op de schop gegaan. Waar radio en televisie jarenlang de norm waren, wordt het speelveld tegenwoordig gedomineerd door streamingdiensten, sociale media en online platforms. Denk aan programma’s als Boos, Zembla en Oplichters Aangepakt, maar ook aan publicaties via Instagram, TikTok of in regionale en landelijke dagbladen.
Al deze aanbieders van media worden gereguleerd door een heel scala aan nationale en internationale wetten, regels en verdragen. Van de Mediawet 2008 tot Europese regelgeving zoals de Digital Services Act – wij kennen de weg in dit complexe veld.
Onze rol als mediarecht advocaat
We kennen beide kanten van het verhaal. We adviseren mediamakers, producenten en journalisten die een publicatie naar buiten willen brengen. We denken mee over hoe je een uiting het beste kunt inkleden, hoe je wederhoor juist toepast en of je binnen de juridische kaders blijft.
Tegelijk treden we op voor mensen – bekend of onbekend – die ongewild onderdeel zijn van een uiting. We adviseren bij kort gedingen om publicaties te stoppen, eisen rectificaties af en procederen voor schadevergoeding waar nodig.
Uitingsvrijheid vs. privacy: hoe weegt de rechter af?
De uitingsvrijheid en het recht op privacy en eer en goede naam staan geregeld lijnrecht tegenover elkaar. Denk bijvoorbeeld aan een documentaire waarin allerlei onthullingen worden gedaan terwijl degene over wie het gaat het daar absoluut niet mee eens is en de documentaire wil tegenhouden of verwijderen.
Hoe werkt dat in zo’n geval? Beide grondrechten wegen in principe even zwaar. Of de uitingsvrijheid in een concreet geval voorgaat op het recht op eer en goede naam en een privéleven hangt af van alle omstandigheden. Uiteindelijk is het de rechter die beslist welk recht voorgaat.
In de afweging die de rechter maakt is de belangrijkste factor of de uiting waar is. Kort door de bocht geldt: hoe zwaarder de beschuldiging in je uiting, hoe steviger je bewijsmateriaal moet zijn. Zien de onthullingen in de documentaire bijvoorbeeld op criminele activiteiten? Dan zal de journalist daar stevig bewijs voor moeten hebben.
Verder is het van belang of het onderwerp dat aan de kaak wordt gesteld iets is dat de samenleving aangaat. Gaat het bijvoorbeeld om een privékwestie die naar buiten wordt gebracht? Dan zal dat de samenleving niet snel aangaan en is de uiting sneller onrechtmatig. Een andere factor die wordt meegewogen is of de persoon in kwestie bekend is en zelf de publiciteit zoekt. Als dat het geval is, zal die persoon vaak ook meer moeten dulden. Maar ook daar zit een grens aan.
Dit komt geregeld voor bij programma’s als Boos, Zembla, Oplichters Aangepakt, Radar, Opgelicht?! en Stegeman op de Bres. Ook publicaties in regionale en landelijke dagbladen kunnen onrechtmatig zijn. Onrechtmatige uitingen kunnen ook via social media verspreid worden.
Wat je tegen een ongewenste uitzending of publicatie kunt doen lees je op onze pagina over Onrechtmatige Perspublicatie.
Entertainment advocaat voor de creatieve industrie
Binnen de creatieve industrie kan je te maken krijgen met een unieke mix van juridische vraagstukken. Contracten met producenten, omroepen of platforms. Discussies over naamsvermelding of creatieve controle. Vragen over wat wel en niet mag worden gepubliceerd over jou of je werk.
Als entertainment advocaat begrijpen we de dynamiek van de sector. In de entertainmentwereld zijn relaties vaak langdurig. Een juridisch conflict betekent niet automatisch het einde van je samenwerking - dat weten we uit ervaring. Maar er spelen wél altijd verschillende belangen. Denk aan creatieve vrijheid tegenover commerciële druk. Of privacy versus de wens om zichtbaar te zijn. Artistieke integriteit botst soms met strakke deadlines en krappe budgetten.
Bij Liaise advocaten werken we voor acteurs, presentatoren, regisseurs, producenten en andere professionals in film, televisie, theater en online. We adviseren over samenwerkingsovereenkomsten en helpen bij geschillen over onrechtmatige publicaties. En als het nodig is, staan we voor je in de rechtszaal.
Mediaregulering: van traditionele omroep tot digitale platforms
Mediaregulering is er op allerlei niveaus. Hieronder valt de regulering van ons nationale omroepbestel. Maar ook de regulering van platforms en de aanpak van desinformatie. Op nationaal niveau hebben we de Mediawet 2008. Daarnaast kennen we Europese regelgeving zoals de Audiovisuele Mediadiensten Richtlijn, de Digital Services Act en de Digital Markets Act.
Mediawet 2008: Regulering Nederlandse publieke en commerciële omroepen
De Mediawet reguleert publieke omroepen, commerciële zenders én videoplatforms. Denk aan de NPO, RTL, maar ook aan YouTube en Netflix.
Wat regelt de wet nog meer? De Mediawet bepaalt wie tot het omroepbestel mag toetreden. Ook stelt de wet eisen aan media: je moet bijdragen aan een pluriform aanbod. De publieke omroep heeft een duidelijke taak: informeren, onderwijzen, cultuur aanbieden én entertainment verzorgen. Verder beschermt de wet jongeren en stelt ze grenzen aan reclame, sponsoring en productplaatsing.
Het doel dat de Mediawet nastreeft is een gevarieerd aanbod en toegang voor diverse groepen.
Het Commissariaat voor de Media controleert of partijen zich aan de Mediawet houden. Het houdt de publieke omroep onafhankelijk, checkt of reclameregels worden nageleefd en controleert programmaquota. Verder geeft het Commissariaat vergunningen af aan commerciële omroepen. Wie de regels overtreedt, riskeert een sanctie.
Een concreet voorbeeld: het dienstbaarheidsverbod voor publieke omroepen. De NPO, de RPO en publieke media-instellingen mogen met hun activiteiten niet bijdragen aan de winst van derden. Dat moeten ze desgevraagd kunnen aantonen aan het Commissariaat. Dit ging mis bij Jinek. Gast Erland Galjaard kreeg uitgebreid de kans om een fitnessapparaat te promoten – toevallig van zijn vrouw, presentatrice Wendy van Dijk. De KRO-NCRV betaalde daar 20.000 euro boete voor.
De Mediawet blijft in beweging. Technologie ontwikkelt zich, Europese richtlijnen veranderen – en de wet past zich aan.
De Audiovisuele Mediadiensten Richtlijn: regulering lineaire mediadiensten en VOD-diensten
De Audiovisuele Mediadiensten Richtlijn (Richtlijn 2010/13/EU, herzien in 2018) bracht een belangrijke omslag in Europese mediaregulering. Vroeger richtte de wet zich vooral op traditionele omroepen. Nu zien we dat steeds meer audiovisuele content via internet wordt verspreid. De AVMD-richtlijn erkent dat: de grenzen tussen distributiekanalen vervagen.
Level playing field: gelijke regels voor vergelijkbare diensten
Waarom breidt de AVMD-richtlijn zich uit naar online diensten? Om een eerlijk speelveld te creëren. Vergelijkbare diensten horen onder vergelijkbare regels te vallen – ongeacht of je via de kabel of via internet uitzendt. Zo krijg je geen concurrentievervalsing. Traditionele omroepen worden niet langer benadeeld ten opzichte van nieuwe spelers.
In de praktijk blijft de implementatie van dit principe uitdagend. Streamingdiensten opereren vaak wereldwijd met gestandaardiseerde aanbiedingen, terwijl nationale regelgeving per land kan verschillen. Dit kan leiden tot complexiteit voor internationale aanbieders en tot verschillen in hoe streng regels worden gehandhaafd.
Het land-van-oorsprong principe
Een ander belangrijk uitgangspunt van de AVMD-richtlijn is het land-van-oorsprong principe. Dit houdt in dat een audiovisuele mediadienst primair wordt gereguleerd door de lidstaat waarin de aanbieder is gevestigd. Een in Nederland gevestigde streamingdienst die zijn diensten in heel Europa aanbiedt, valt dus onder Nederlands toezicht. In Nederland is dat dus het Commissariaat voor de Media.
De gedachte achter dit principe is dat zo de interne markt wordt bevorderd en wordt voorkomen dat aanbieders in meerdere landen afzonderlijk vergunningen moeten aanvragen. Wel zijn er beperkingen opgenomen voor situaties waarin een aanbieder kennelijk een land probeert te omzeilen door zich elders te vestigen terwijl de dienst vooral op dat eerste land is gericht.
Investeringsverplichtingen in Europese content
Grote streamingsdiensten die in Nederland actief zijn, moeten 5% van hun jaaromzet investeren in Nederlandse audiovisuele producties zoals series, films en documentaires. Verder moet 60% van de producties gemaakt zijn door een onafhankelijke producent.
Deze investeringsverplichtingen geldt voor streamingdiensten met een jaaromzet in Nederland van meer dan tien miljoen. Het gaat bijvoorbeeld om Netflix, Amazon Prime Video en Disney+.
Voor producenten en makers in de audiovisuele sector biedt dit kansen: hun positie wordt met de investeringsverplichting versterkt.
DSA en DMA: regulering platforms
Dat sociale media platforms als Facebook en X voor nieuwe uitdagingen hebben gezorgd is inmiddels een understatement gebleken. Via algoritmes bepalen deze platforms wat hun gebruikers wel en niet te zien krijgen. Fake news tiert hierdoor al jaren welig. Met alle gevolgen voor het goed functioneren van onze democratie van dien.
De DSA en DMA moeten hier een stokje voor steken. Wat wil de DSA bereiken? Een veiliger internet door illegale content aan te pakken. Meer transparantie over hoe platforms werken. Betere bescherming van gebruikers tegen ongewenste inhoud. De DMA pakt een ander probleem aan: de machtspositie van grote techbedrijven. Denk aan Alphabet (Google, YouTube), Amazon, Apple, Booking.com, ByteDance (TikTok), Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp) en Microsoft. Door strengere regels wil de wet eerlijke concurrentie stimuleren en ruimte maken voor innovatie.
Gevolgen DSA voor mediaspelers
Voor mediaspelers heeft de DSA verschillende gevolgen.
Allereerst is er een notice-and-action procedure opgenomen. Een vergelijkbare regeling bestond al in de voorloper van de DSA de Richtlijn Elektronische Handel. In beide regelingen is bepaalt dat platforms als Facebook, TikTok, YouTube en X niet aansprakelijk zijn voor illegale inhoud die afnemers van hun dienst met behulp van het platform versturen of opslaan. Het platform wordt hiervoor pas aansprakelijk indien hij daadwerkelijke kennis heeft van het illegale karakter van de inhoud en niet prompt handelt om de inhoud te verwijderen of de toegang daartoe onmogelijk te maken.
Waar de DSA verder gaat is dat hierin een verplichting staat opgenomen die de platforms verplicht om een procedure in te voeren dat personen of entiteiten in staat stelt om hen op de hoogte te brengen van gehoste illegale inhoud. Ook moeten de platforms de illegale inhoud verwijderen en verwijderd houden. Dit laatste is ook een nieuwe verplichting onder de DSA. Doet het platform dit niet, dan kan zij geen beroep doen op de vrijstelling van aansprakelijkheid.
Daarnaast bevat de DSA transparantie verplichtingen over hoe platforms omgaan met content. Een welkome verplichting voor mediapartijen die afhankelijk zijn van platforms, zij verkrijgen hiermee inzicht waarom bepaalde content wel of niet wordt gepromoot.
Ook introduceert de DSA transparantie verplichtingen rond advertenties. Advertenties moeten duidelijk aangeduid zijn en informatie bevatten over wie ze plaatst en waarom de gebruiker ze te zien krijgt. Platforms mogen ook geen advertenties tonen op basis van gevoelige gegevens zoals seksuele geaardheid, godsdienst of ras en geen gerichte reclame voor kinderen tonen.
Gevolgen DMA voor mediaspelers
Waar de DSA vooral gaat over gebruikersbescherming en illegale content, richt de DMA zich op het bevorderen van eerlijke concurrentie op digitale markten. Zo beschermt de DMA Europese consumenten en ondernemers, zorgt de DMA voor meer concurrentie en ook keuzevrijheid op digitale markten en regelt de DMA beter toezicht bijvoorbeeld op fusies en overnames.
De verordening is van toepassing op zeer grote platforms die fungeren als gatekeepers: platforms die een sterke economische positie hebben, een belangrijke impact op de interne markt, en actief zijn op meerdere EU-landen.
Gatekeepers mogen op grond van de DMA bijvoorbeeld hun eigen diensten niet oneerlijk bevoordelen boven die van concurrenten. Bijvoorbeeld door de eigen diensten bovenaan in de zoekresultaten te zetten. Verder moeten zij interoperabiliteit mogelijk maken, door gebruikers in staat te stellen om individuele berichten te sturen van de ene naar de andere berichtendiensten. Verder is het gatekeepers niet toegestaan om te voorkomen dat gebruikers voorgeïnstalleerde apps verwijderen.
Voor de media-industrie is vooral relevant dat gatekeepers verplicht zijn data te delen. Zo moeten zakelijke gebruikers toegang krijgen tot data die door hen gegenereerd wordt op het platform. Bijvoorbeeld data van eindgebruikers die een product afnemen van de zakelijke gebruiker.
Wat kan een media en entertainment advocaat voor je doen?
Wij adviseren en procederen veel voor Nederlandse mediabedrijven die een publicatie naar buiten willen brengen, zoals producenten, journalisten en online platforms. We geven advies hoe je ervoor zorgt dat de uiting geen inbreuk maakt op het recht van degene over wie het gaat. We denken bijvoorbeeld mee over hoe je de uiting het beste kan inkleden en hoe je wederhoor juist toepast. Ook adviseren we over het tonen van portretten, overvaljournalistiek en bronbescherming of lezen we een script na op onrechtmatigheden of kijken tijdens de post productie mee of alle delen van je film of documentaire binnen de juridische kaders valt.
Ook de andere kant kennen we goed. We treden vaak op voor mensen, bekend of onbekend, die ongewild onderdeel uitmaken van een uiting. Wanneer sprake is van smaad of laster kan het ook zinvol zijn om aangifte te doen. Daarover lees je meer op onze pagina over smaad en laster. We adviseren en zo nodig procederen om de uiting te verwijderen en een rectificatie of schadevergoeding te verkrijgen. Doordat we beide kanten kennen weten we wat we kunnen verwachten. Dat helpt jouw zaak.
Daarnaast hebben we gespecialiseerde kennis van de verschillende nationale en Europese regelgeving waar publieke omroepen, commerciële omroepen, streamingdiensten en platforms aan moeten voldoen.
Juridisch advies advocaat bij onrechtmatige publicatie - een greep uit onze recente werkzaamheden:
- Het voeren van procedures over perspublicaties en de vrijheid van meningsuiting
- Advisering over internationaalrechtelijke aspecten van media-toezicht
- Advisering over reclame en sponsoring, via bijvoorbeeld social media
- Advisering over de Mediawet en de Telecommunicatiewet
- Advisering over nationale en internationale regelgeving voor verschillende aanbieders van audiovisuele mediadiensten en platforms
- Het voeren van procedures over reclame-uitingen bij de Reclame Code Commissie
