Deepfakes in film: juridische kansen en risico’s

Deepfake-technologie maakt het mogelijk om het gezicht of de stem van een persoon realistisch na te bootsen. In filmproducties opent dit creatieve mogelijkheden, maar wie toestemming overslaat, loopt juridisch risico. Of je nu werkt met een deepfake acteur, een digitale dubbelganger of synthetische media in film: de juridische kaders zijn helder, ook al loopt de regelgeving op sommige punten nog achter op de technologie.

Creatieve toepassingen van deepfake-technologie in film

Deepfake-technologie wordt ingezet voor de-aging (acteurs jonger laten lijken), het laten herleven van overleden acteurs, digitale stuntdubbels, taaldubbing met lipsync en reshoots zonder de fysieke aanwezigheid van de acteur. Grote producties als The Mandalorian en filmreeksen als Fast & Furious hebben deze technologie al gebruikt.

Synthetische media in film zijn daarmee geen toekomstmuziek meer - het is een productiemiddel dat al volop wordt ingezet. Tegelijkertijd groeit het bewustzijn dat deze technologie ook buiten de filmset misbruikt kan worden: voor het namaken van statements, het vervalsen van performances of het compromitteren van een reputatie.

Juridische vereisten bij deepfake-technologie: waar begin je?

Het gebruik van iemands beeltenis - ook digitaal nagebootst - vereist toestemming op basis van het portretrecht. Dat geldt ook bij fictieve nabootsingen: zelfs als je iemands gezicht niet letterlijk filmt, maar digitaal nabootst, ben je gehouden aan dezelfde regels.

Drie lagen van toestemming zijn relevant bij deepfake-gebruik in film:

1. Portretrecht: Iedereen heeft het recht zelf te bepalen hoe en waar zijn afbeelding wordt gebruikt. Deepfake toestemming is dus geen formaliteit, maar een juridische vereiste. Dat geldt ook voor bekende acteurs: hun ‘verzilverbare populariteit’ - het recht om hun bekendheid commercieel te benutten - is alleen aan henzelf voorbehouden.
   
2. Naburige rechten: Gebruik je de oorspronkelijke performance als basis voor een deepfake, dan heb je ook toestemming nodig op grond van naburige rechten. De uitvoerend artiest behoudt rechten op zijn of haar specifieke interpretatie van een rol, ongeacht hoe die wordt nabewerkt.
   
3. Contractuele afspraken: Het acteurscontract moet digitale manipulatie uitdrukkelijk toestaan. Ontbreekt die clausule, dan kan de acteur zich achteraf verzetten - ook als de opnames al gedaan zijn. Bij producties waarbij je overweegt een digitale dubbelganger in te zetten, is het verstandig dit al in de onderhandelingsfase vast te leggen.

Bij overleden acteurs geldt een extra laag: je hebt toestemming nodig van de nabestaanden. Het portretrecht werkt tot tien jaar na overlijden door en nabestaanden kunnen zich verzetten als zij daarbij een redelijk belang hebben.

Ontwikkelingen in wet- en regelgeving

Recent heeft de Nederlandse overheid een publieke consultatie gehouden over het voornemen om toestemming voor wel of geen deepfake te brengen onder de naburige rechten. Dit sluit aan bij bredere Europese ontwikkelingen: de AI Act legt aanvullende eisen op aan aanbieders van AI-systemen die persoonsgegevens verwerken en de DSA bevat regels over transparantie bij synthetische media op platforms.

De regelgeving loopt op dit punt nog achter op de technologie. Dat maakt het des te belangrijker om contractuele afspraken nu al waterdicht te maken en niet te wachten tot er duidelijkere wettelijke kaders zijn.

Risico’s bij onvoldoende toestemming

Zonder adequate deepfake toestemming riskeer je claims wegens schending van portretrecht, naburige rechten en reputatieschade. In een kort geding kan de rechter verdere verspreiding van de productie verbieden - ook na release. Daarnaast eisen distributeurs en omroepen vrijwel altijd een E&O-verzekering (Errors & Omissions): een polis die claims wegens inbreuk op rechten van derden dekt. Ontbrekende toestemming voor een deepfake acteur kan ertoe leiden dat je niet verzekerd bent en daarmee de gehele distributie in gevaar brengt.

Hoe Liaise helpt

Als filmrecht advocaat begeleiden we filmproducties bij de juridische kant van deepfake-gebruik: van contractonderhandelingen en toestemmingsprocedures tot het beoordelen van risico’s bij synthetische media in film. Of het nu gaat om een grote internationale coproductie of een kleinere Nederlandse productie - de vragen rondom digitale dubbelgangers verdienen een zorgvuldige aanpak.

Wil je weten of jouw productie juridisch goed staat? Neem contact op voor een gesprek.