Kan ik optreden tegen een juicekanaal?

Ja. Juicekanalen vallen juridisch onder dezelfde regels als andere media. De vrijheid van meningsuiting is een belangrijk grondrecht, maar brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee. Wie ernstige beschuldigingen publiceert voor een groot publiek, moet die kunnen onderbouwen. Lukt dat niet, dan kan een publicatie onrechtmatig zijn en kun je verwijdering, rectificatie en soms schadevergoeding vorderen.

Maakt het uit dat een vlogger zich baseert op anonieme bronnen?

Het is niet verboden om anonieme bronnen te gebruiken. Bronbescherming is een erkend journalistiek beginsel dat ook geldt voor juicekanalen. Maar bronbescherming ontslaat je niet van de verplichting om je beweringen aannemelijk te maken. In deze zaak oordeelde de rechter dat de vlogger haar beschuldigingen niet kon onderbouwen. Haar keuze om haar bronnen te beschermen boven het leveren van bewijs kwam voor haar eigen risico.

Wanneer is een uiting op social media onrechtmatig?

Dat hangt af van een reeks factoren. De belangrijkste: klopt wat er wordt beweerd? Gaat het om een serieuze misstand of om iemands privéleven? Hoe ernstig zijn de beschuldigingen? Worden ze als feit of als mening gepresenteerd? Is hoor en wederhoor toegepast? En hoe groot is het bereik? Een account met honderdduizenden volgers weegt zwaarder dan een post die niemand leest. Hoe meer van deze factoren in jouw nadeel uitvallen, hoe eerder een rechter zal oordelen dat de uiting onrechtmatig is.

Wat kan ik doen als ik word aangevallen op social media?

Je hebt meerdere opties. Je kunt de vlogger of het account sommeren om de uitingen te verwijderen - vaak is een goed onderbouwde sommatiebrief al genoeg. Werkt dat niet, dan kun je een kort geding starten om verwijdering en rectificatie af te dwingen. Daarnaast kun je via het platform zelf een melding doen (notice-and-takedown). Welke route het meest effectief is, hangt af van de situatie. Neem contact op zodat we samen kunnen bepalen wat in jouw geval het beste werkt.

Rechtsgebieden

Juicekanaal moet video verwijderen en rectificatie plaatsen

De voorzieningenrechter besliste in deze zaak dat een vlogger haar video over het privéleven van een bekende Nederlander moest verwijderen. De beschuldigingen klopten niet, de toon was onnodig grievend en er was geen gerechtvaardigd belang bij publicatie.

Jaap Versteeg en Merel Teunissen, advocaten gespecialiseerd in mediarecht, hebben deze zaak behandeld.

Waar ging het om?

De vlogger had flink wat volgers - honderdduizenden - en plaatste op YouTube en Instagram een reeks video’s over de weduwe van een bekende volkszanger. Haar beschuldigingen waren niet misselijk: de vrouw zou een privébrief van haar zoon hebben gelekt, zou hebben ingegrepen in zijn behandeling in Spanje en haar zoon zou daarom voorgoed de banden met haar hebben verbroken. De vlogger noemde de vrouw ook nog eens “gecremeerde kroket” — en gebruikte diezelfde term later voor een crowdfunding om haar eigen proceskosten te betalen.

Onze cliënte stuurde een sommatiebrief. De vlogger haalde de video kort offline. Maar een paar weken later plaatste ze hem opnieuw, met de toevoeging dat ze “wederom gelijk” had. Dat was voor onze cliënte aanleiding om een kort geding te starten.

Wat speelde juridisch?

Zoals altijd in dit soort zaken botsten twee grondrechten op elkaar. Aan de ene kant: de vrijheid van meningsuiting (artikel 10 EVRM). Aan de andere kant: het recht op privacy, eer en goede naam (artikel 8 EVRM). Beide rechten wegen even zwaar. De rechter moet daarom alle omstandigheden afwegen. Waaronder: Klopt wat er wordt beweerd? Hoe ernstig zijn de beschuldigingen? Is er een maatschappelijk belang? En hoe zijn de dingen gezegd - respectvol of juist krenkend?

In deze zaak kwam daar nog een vraag bij, draagt een juicekanaal dezelfde journalistieke verantwoordelijkheden als een krant of tv-programma? Het antwoord is ja. Wie publiceert voor een groot publiek, is verantwoordelijk voor de inhoud, ook als die afkomstig is van anonieme “spionnen”.

Waarom won de privacy het hier?

De rechter was op drie punten glashelder.

Geen maatschappelijk belang. De video ging over zeer persoonlijke zaken: de relatie tussen een moeder en haar zoon, verslavingsproblematiek en een privébrief. Dit is dus geen maatschappelijke misstand die in het kader van het publieke belang aan de kaak gesteld moet worden. Het enige belang van de vlogger was het bevredigen van de nieuwsgierigheid van haar volgers.
Geen feitelijke onderbouwing. De vlogger zei twee anonieme bronnen te hebben. Van de eerste was niks bekend. Van de tweede bleek de informatie uit tweede of derde hand te komen. Een artikel in Privé dat de vlogger als bewijs aanvoerde, was overgenomen van háár video - dus geen onafhankelijke bevestiging. De vlogger koos ervoor haar bronnen te beschermen boven het onderbouwen van haar claims. Dat mag, maar kwam voor haar eigen risico.
Onnodig grievend. Termen als “narcistisch”, “manipulatief”, “knettergek” en “gecremeerde kroket” zijn kwetsend. De vlogger presenteerde haar beweringen niet als speculatie, maar als vaststaande feiten. Daardoor nam het publiek de uitlatingen serieus. Een groot aantal volgers ging vervolgens “helemaal los” in de reacties. De vlogger distantieerde zich daar niet van.

Het resultaat

De voorzieningenrechter oordeelde dat de uitlatingen onrechtmatig waren. De vlogger moest binnen 24 uur de video verwijderen, de term “gecremeerde kroket” schrappen als verwijzing naar onze cliënte en een rectificatie plaatsen op Instagram én YouTube. Bij overtreding golden dwangsommen tot maximaal €50.000.

Wat kun je hieruit leren?

Juicekanalen en roddelaccounts vallen onder dezelfde juridische spelregels als traditionele media. Wie ernstige beschuldigingen uit over iemands privéleven, moet die kunnen onderbouwen - ongeacht het platform. “Ik heb het van een spion” is geen vrijbrief.

Word jij het doelwit van een juicekanaal of roddelaccount? Dan heb je opties. Je kunt een sommatiebrief laten sturen, je kunt begeleiding krijgen bij je reactie, of je kunt - als het moet - een kort geding starten. Hoe eerder je actie onderneemt, hoe sterker je positie.

Wil je weten wat de mogelijkheden zijn in jouw situatie? Neem gerust contact op met advocaten voor onrechtmatige publicaties Jaap Versteeg of Merel Teunissen.

Rechtspraak

ECLI:NL:RBAMS:2023:208, Rechtbank Amsterdam, C/13/727345 / KG ZA 22-1081 EAM/LO

Veelgestelde vragen

Ja. Juicekanalen vallen juridisch onder dezelfde regels als andere media. De vrijheid van meningsuiting is een belangrijk grondrecht, maar brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee. Wie ernstige beschuldigingen publiceert voor een groot publiek, moet die kunnen onderbouwen. Lukt dat niet, dan kan een publicatie onrechtmatig zijn en kun je verwijdering, rectificatie en soms schadevergoeding vorderen.
Het is niet verboden om anonieme bronnen te gebruiken. Bronbescherming is een erkend journalistiek beginsel dat ook geldt voor juicekanalen. Maar bronbescherming ontslaat je niet van de verplichting om je beweringen aannemelijk te maken. In deze zaak oordeelde de rechter dat de vlogger haar beschuldigingen niet kon onderbouwen. Haar keuze om haar bronnen te beschermen boven het leveren van bewijs kwam voor haar eigen risico.
Dat hangt af van een reeks factoren. De belangrijkste: klopt wat er wordt beweerd? Gaat het om een serieuze misstand of om iemands privéleven? Hoe ernstig zijn de beschuldigingen? Worden ze als feit of als mening gepresenteerd? Is hoor en wederhoor toegepast? En hoe groot is het bereik? Een account met honderdduizenden volgers weegt zwaarder dan een post die niemand leest. Hoe meer van deze factoren in jouw nadeel uitvallen, hoe eerder een rechter zal oordelen dat de uiting onrechtmatig is.
Je hebt meerdere opties. Je kunt de vlogger of het account sommeren om de uitingen te verwijderen - vaak is een goed onderbouwde sommatiebrief al genoeg. Werkt dat niet, dan kun je een kort geding starten om verwijdering en rectificatie af te dwingen. Daarnaast kun je via het platform zelf een melding doen (notice-and-takedown). Welke route het meest effectief is, hangt af van de situatie. Neem contact op zodat we samen kunnen bepalen wat in jouw geval het beste werkt.