Hoor en wederhoor

Hoor en wederhoor is een fundamenteel journalistiek beginsel: degene over wie wordt gepubliceerd krijgt de kans om te reageren voordat het artikel of de uitzending verschijnt.

In onze praktijk begeleiden we cliënten die precies deze situaties meemaken. Soms al voor publicatie, soms pas erna. In beide gevallen geldt: het is belangrijk om te weten waar je staat en welke stappen je kunt zetten.

Is hoor en wederhoor verplicht?

Juridisch gezien is hoor en wederhoor geen wettelijke verplichting. Het staat niet als zodanig in de wet. Toch is het allesbehalve vrijblijvend. De rechter weegt zwaar mee of een journalist dit beginsel heeft toegepast bij de beoordeling van een publicatie. Ontbreekt hoor en wederhoor bij een beschuldigende publicatie? Dan kan dat bijdragen aan het oordeel dat de publicatie onrechtmatig is.

De Raad voor de Journalistiek beschouwt het toepassen van hoor en wederhoor als een van de kernprincipes van zorgvuldige journalistiek. Een journalist die dit nalaat, handelt in strijd met de journalistieke code en dat telt mee, zowel bij een klachtprocedure als bij de rechter.

Hoe reageer je op een verzoek om wederhoor?

Word je benaderd door een journalist? Een paar vuistregels die wij onze cliënten altijd meegeven.

1. Vraag om verduidelijking als die niet wordt gegeven. Wat is het onderwerp van het artikel? Welke beschuldigingen of aantijgingen liggen er precies? En wat is de deadline? Je hebt recht op voldoende tijd om een weloverwogen reactie te formuleren — laat je niet opjagen.
   
2. Reageer altijd schriftelijk. Zo voorkom je dat je woorden worden verdraaid of dat emoties de boventoon voeren. Bewaar alle correspondentie zorgvuldig. Die heb je later mogelijk nodig als bewijs.
3. Schakel tijdig juridische hulp in. Zeker bij gevoelige onderwerpen kan een advocaat je helpen bij het formuleren van je reactie én inschatten welke juridische stappen mogelijk zijn als de publicatie onrechtmatig dreigt te worden.

En zwijgen dan? In enkele gevallen kan dat de beste strategie zijn. Maar wees je ervan bewust dat “geen commentaar” door lezers kan worden geïnterpreteerd als een schuldbekentenis. Daarom is het vrijwel altijd wenselijk om een feitelijke, beknopte reactie te geven die jouw kant van het verhaal belicht.

Zit je nu in deze situatie? Neem dan contact met ons op. We kunnen je op korte termijn helpen bij het formuleren van een reactie die juridisch sterk staat.

Wat is een redelijke reactietermijn?

Journalisten werken onder tijdsdruk. Dat begrijp ik. Maar tijdsdruk ontslaat hen niet van de plicht om je een redelijke gelegenheid tot wederhoor te bieden. Hoe lang die termijn moet zijn? Dat verschilt per situatie. Het hangt af van hoe ingewikkeld de kwestie is, hoe zwaar de beschuldigingen zijn en hoe actueel het onderwerp is.

Gaat het om ernstige aantijgingen — fraude, grensoverschrijdend gedrag, financiële misstanden — dan heb je gewoon meer tijd nodig dan bij een simpele feitenvraag. Logisch. Krijg je slechts enkele uren de tijd om te reageren op zware beschuldigingen? Maak dan schriftelijk bezwaar tegen deze termijn en geef duidelijk aan wanneer je wél kunt reageren.

Documenteer alles. Als de journalist toch publiceert zonder je voldoende tijd te gunnen, kan dit meewegen bij het oordeel of de publicatie onrechtmatig is. Die documentatie is dan goud waard.

Hoor en wederhoor bij online media en juicekanalen

Geldt het beginsel van hoor en wederhoor ook voor online platforms, podcasts en YouTube-kanalen? Ja. Het beginsel geldt voor alle vormen van journalistiek, ongeacht het medium. In de rechtspraak is bevestigd dat zogeheten ‘juicekanalen’ dezelfde journalistieke normen moeten hanteren als traditionele media. Denk aan de rechtszaken rond Roddelpraat en Yvonne Coldeweijer — de rechter oordeelde dat roddels presenteren als feiten onrechtmatig kan zijn, zeker wanneer hoor en wederhoor niet is toegepast.

Voor puur persoonlijke uitingen op social media ligt dit genuanceerder. Daar gelden de algemene regels rondom onrechtmatige uitlatingen, maar het specifieke journalistieke kader van hoor en wederhoor is minder direct van toepassing. Wel kan een uiting op social media onrechtmatig zijn als deze iemands eer en goede naam aantast — ook zonder dat er sprake is van journalistiek.

Wat kun je doen als hoor en wederhoor ontbreekt?

Krijg je geen gelegenheid tot wederhoor terwijl er belastende informatie over je wordt gepubliceerd? Of is er al een artikel verschenen zonder dat je bent benaderd? Je hebt verschillende opties.

Een sommatiebrief laten sturen is vaak de eerste stap. Hierin wordt de redactie gesommeerd om de publicatie te rectificeren, aan te passen of te verwijderen. Vaak is de dreiging van juridische stappen al voldoende om een redactie in beweging te krijgen.

Werkt dat niet? Dan kan een kort geding uitkomst bieden. Daarin vorder je rectificatie of verwijdering bij de rechter. Staat een publicatie op het punt te verschijnen? In heel uitzonderlijke gevallen kun je proberen een publicatieverbod te krijgen. Maar vanwege de uitingsvrijheid zal de rechter daar terughoudend mee zijn.

Heb je schade geleden door de publicatie? Dan kun je schadevergoeding eisen. En is het medium aangesloten bij de Raad voor de Journalistiek? Dien daar dan ook een klacht in.

Hoe sneller je handelt, hoe effectiever. Bij een dreigende of net verschenen publicatie kunnen wij op zeer korte termijn actie ondernemen.

Kan een advocaat een publicatie voorkomen?

In uitzonderlijke gevallen is een voorafgaand publicatieverbod mogelijk via een kort geding. De rechter weegt dan de uitingsvrijheid van de journalist af tegen jouw recht op privacy en bescherming van je reputatie. Een voorafgaand verbod — preventieve censuur — is een vergaande ingreep in de persvrijheid. Daarom zal de rechter dit niet snel toewijzen.

Maar er zijn situaties waarin het wel kan. De kans is groter als de beschuldigingen feitelijk onjuist zijn én je dat kunt aantonen. Of als de publicatie onevenredig veel schade toebrengt. Ook speelt mee of hoor en wederhoor niet of onvoldoende is toegepast, en of er überhaupt een maatschappelijk belang is dat publicatie rechtvaardigt.

Wat ik in mijn praktijk zie: vaak is de dreiging van juridische stappen al voldoende om een redactie te bewegen tot aanpassing of uitstel. Vroeg schakelen loont — hoe eerder je een advocaat inschakelt, hoe meer opties er zijn.

Wanneer is een publicatie onrechtmatig?

Een publicatie is niet snel onrechtmatig. Ook het recht om te kwetsen of te choqueren valt onder de uitingsvrijheid — dat is een hoge drempel, en terecht. Maar er zijn grenzen.

De rechter kijkt naar verschillende dingen. Hoe ernstig zijn de beschuldigingen? Zijn ze goed onderbouwd met feiten? Is er een maatschappelijk belang bij publicatie? Gaat het om feiten of meningen? En: is hoor en wederhoor toegepast?

Dat hoor en wederhoor ontbreekt, maakt een publicatie niet automatisch onrechtmatig. Maar het weegt wel zwaar mee. Zeker als er daarnaast ook sprake is van ernstige beschuldigingen die slecht onderbouwd zijn. Dan kan dat de doorslag geven.

Meer weten over wanneer een publicatie de grens overschrijdt? Lees verder op onze pagina over onrechtmatige publicatie.

Een klacht indienen bij de Raad voor de Journalistiek

De Raad voor de Journalistiek beoordeelt klachten over journalistiek gedrag van aangesloten media. Het is een onafhankelijk orgaan. Vind je dat een journalist de normen heeft geschonden — bijvoorbeeld door hoor en wederhoor niet toe te passen — dan kun je daar een klacht indienen.

Hoe werkt dat? Je dient schriftelijk een klacht in. Daarin leg je uit over welke publicatie het gaat en waarom deze volgens jou in strijd is met de journalistieke code. De Raad nodigt beide partijen uit voor een zitting. Na afloop doet de Raad uitspraak.

Die uitspraak is niet juridisch bindend. Toch heeft deze wel gezag in de mediasector en volgen media de uitspraken vrijwel altijd op. Een veroordeling door de Raad kan daarnaast helpen als je ook een civiele procedure start.

Belangrijk: een klacht bij de Raad vervangt geen juridische stappen. Heb je schade geleden door een onrechtmatige publicatie? Dan heb je een civiele procedure nodig om rectificatie of schadevergoeding af te dwingen.

Bespreek je situatie met een advocaat

Zit je in een situatie waarin een journalist contact heeft opgenomen, of is er al gepubliceerd zonder dat je de kans hebt gehad om te reageren? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over je mogelijkheden.