De licentie overeenkomst: alles wat je moet weten
Je wilt je werk laten gebruiken, maar liever niet uit handen geven. Of je krijgt juist de vraag of iemand jouw foto, muziekstuk, tekst of format mag gebruiken. Vaak denken mensen dat ze dan hun auteursrechten op het werk moeten overdragen aan de ander. Maar dat is niet noodzakelijkerwijs nodig. In plaats daarvan kan er ook voor worden gekozen om een licentieovereenkomst te sluiten.
Wat is een licentieovereenkomst?
Een licentieovereenkomst is in de kern eenvoudig: de rechthebbende geeft toestemming aan een ander om diens werk te gebruiken, zonder het auteursrecht zelf over te dragen. Een licentieovereenkomst wordt ook wel een licentiecontract genoemd – beide termen betekenen hetzelfde. De ander, oftewel de licentienemer, mag het werk vervolgens gebruiken binnen de afgesproken grenzen. Dit gebruiksrecht kan breed of juist heel beperkt zijn. Denk aan afspraken over:
- De duur van de licentie;
- Het territorium (Nederland, Europa, wereldwijd);
- De wijze van exploitatie;
- Exclusiviteit of juist niet;
- Een vergoeding of een royalty.
“Het voordeel van een licentieovereenkomst voor de licentiegever is dat deze dus de regie blijft houden over het werk.”
Hoe sluit je een licentieovereenkomst af?
Een licentieovereenkomst is een contract. Dat betekent: jullie maken afspraken waar beide partijen zich aan moeten houden. Zet die afspraken daarom altijd schriftelijk vast – bij voorkeur met juridische begeleiding. De licentienemer mag het werk alleen gebruiken zoals afgesproken. Gaat hij daarbuiten, dan kan alsnog sprake zijn van auteursrechtinbreuk. Zet daarom altijd alles op papier. Zo voorkom je discussies achteraf en weet iedereen waar hij aan toe is.
Licentieovereenkomst in de context van auteursrecht
Er bestaan verschillende vormen van licenties. Zeker in sectoren als media, entertainment, design en online content, is een licentieovereenkomst daarom een prettig instrument om te gebruiken. Zo kunnen partijen bijvoorbeeld een exclusieve licentie overeenkomsten. Daarbij krijgt de licentienemer het alleenrecht op het gebruik. Belangrijk: sinds de wijziging van de Auteurswet móet een exclusieve licentie schriftelijk. Bij een niet-exclusieve licentie mag je je werk ook aan anderen in licentie geven.
Als partijen een niet-exclusieve licentie overeenkomen dan kan de licentiegever het gebruiksrecht op het werk ook aan anderen blijven licentiëren. Welke vorm passend is, hangt af van de onderhandelingspositie, het soort werk en de commerciële belangen.
Bij een auteursrechtelijke licentie geef je als maker toestemming om je werk te gebruiken, zonder het auteursrecht zelf over te dragen. Je blijft dus eigenaar van je creatie. De licentienemer mag het werk gebruiken binnen de grenzen die jullie samen afspreken.
Dit maakt een licentie wezenlijk anders dan een overdracht. Bij een overdracht ben je je rechten kwijt. Bij een licentie houd je de touwtjes in handen.
Wat zijn licentierechten?
Licentierechten zijn de specifieke bevoegdheden die een licentienemer krijgt. Welke rechten dat precies zijn, hangt volledig af van wat partijen afspreken. Voorbeelden van licentierechten zijn:
- Het recht om een foto te publiceren op een website.
- Het recht om muziek te gebruiken in een commercial.
- Het recht om software te installeren op een bepaald aantal apparaten.
- Het recht om een format te produceren voor een specifieke markt.
Belangrijk: je krijgt alleen de rechten die expliciet in de overeenkomst staan. Alles wat er niet in staat, is niet toegestaan.
Wat is het verschil tussen een licentie en een gebruikersovereenkomst?
Bij een licentie vraag je toestemming om een beschermd werk te gebruiken. Dat kan een foto zijn, een muziekstuk, een tekst – alles wat onder intellectueel eigendom valt. De licentiegever zegt: oké, jij mag mijn werk gebruiken, onder deze voorwaarden.
Een gebruikersovereenkomst werkt anders. Die regelt hoe jij een dienst of platform mag gebruiken. Denk aan Netflix, Spotify, of de webshop waar je net iets bestelde. Je accepteert hun spelregels om de dienst te mogen gebruiken.
Kort gezegd: een licentie gaat over rechten op een werk. Een gebruikersovereenkomst over de voorwaarden van een dienst.
Soms lopen ze door elkaar heen. Bij software bijvoorbeeld. Dan krijg je vaak een softwarelicentie mét gebruiksvoorwaarden. De licentie geeft je het recht om de software te gebruiken, de voorwaarden bepalen wat je er wel en niet mee mag doen. Twee afspraken in één pakket.
Juridische implicaties van een licentieovereenkomst
Wat verder een belangrijk onderwerp van een licentieovereenkomst is, is het einde van de overeenkomst. Mag bestaand materiaal nog worden gebruikt? Moet de content offline? En wat als partijen buiten de contractuele afspraken om jarenlang op een bepaalde manier samen hebben gewerkt? Dit zijn dingen om je goed van bewust te zijn.
Licentie overeenkomsten in de creatieve sector
In de creatieve industrie spelen licenties een centrale rol. Muziek, beeld, formats en teksten worden voortdurend gelicentieerd voor gebruik in andere producties. Elke vorm van creatief werk vraagt om specifieke afspraken. Hieronder bespreken we de meest voorkomende situaties.
Muzieklicenties: sync en mechanische rechten
Wil je muziek gebruiken in een film, reclame of podcast? Dan heb je een synchronisatielicentie (sync) nodig. Deze licentie geeft toestemming om muziek te koppelen aan bewegend beeld. Je onderhandelt hiervoor rechtstreeks met de rechthebbende, vaak de muziekuitgever of de artiest zelf. Daarnaast speelt het mechanische recht een rol wanneer muziek wordt vastgelegd of gereproduceerd. Bij streamingdiensten en fysieke releases worden deze rechten via Buma/Stemra geregeld.
De vergoeding voor een sync varieert enorm. Een bekende hit in een internationale commercial vraagt een heel ander budget dan een onbekend nummer in een korte online video. Wij helpen zowel makers als producenten bij het onderhandelen en opstellen van deze overeenkomsten.
TV-formats en programmaconcepten
Een succesvol tv-format is waardevol, maar lastig te beschermen. Het format zelf valt vaak buiten het auteursrecht, maar de uitgewerkte elementen zoals scripts, grafische vormgeving en muziek zijn wel beschermd. Bij verkoop of licentie van een format maak je daarom afspraken over het gehele pakket: de naam, de “bijbel” met alle elementen, begeleiding bij de productie en kwaliteitscontrole. Dit gebeurt via een formatlicentieovereenkomst die duidelijk vastlegt wat de licentienemer wel en niet mag aanpassen.
Beeldmateriaal en stockfoto’s
Het inkopen van beeldrechten lijkt eenvoudig, maar kent valkuilen. Bij stockfoto’s krijg je meestal een beperkte licentie voor specifiek gebruik. Commercieel gebruik, aanpassingen of exclusiviteit kosten extra. En let op: de fotograaf heeft het auteursrecht, maar als er mensen herkenbaar in beeld zijn, speelt ook het portretrecht. Die rechten moet je apart regelen. Een stocklicentie dekt dat lang niet altijd.
Voor- en nadelen van een licentieovereenkomst
Een licentieovereenkomst brengt duidelijk voordelen met zich mee. Voor makers betekent het dat zij inkomsten kunnen genereren zonder hun auteursrechten prijs te geven. En voor gebruikers biedt het zekerheid: zolang zij zich aan de afspraken houden, mogen zij het werk rechtmatig exploiteren.
Tegelijk schuilt het risico in onduidelijk formuleringen. Te ruime licenties kunnen leiden tot verlies van controle. Te vage afspraken over de vergoeding of de duur zorgen later voor discussies.
Waar gaat het mis bij het opstellen van een licentie overeenkomst?
In onze praktijk zien we regelmatig dezelfde valkuilen terugkomen:
De scope is te vaag omschreven. De licentienemer claimt vervolgens meer te mogen dan jij bedoelde. “Gebruik voor marketingdoeleinden” klinkt helder, maar omvat dat ook billboards, tv-commercials en sociale media? Zonder concrete afbakening ontstaat discussie.
De looptijd is “tot nader order” zonder opzegmogelijkheid. Jaren later wil je de licentie beëindigen, maar de overeenkomst biedt geen handvatten. De licentienemer blijft zitten waar hij zit.
De vergoeding is eenmalig, terwijl het werk jarenlang wordt geëxploiteerd. Wat destijds redelijk leek, voelt na drie succesvolle seizoenen of een virale campagne als een gemiste kans.
Er zijn geen afspraken over inbreuk door derden. Iemand gebruikt jouw gelicentieerde werk zonder toestemming. Wie treedt op? Wie draagt de kosten? En wie krijgt een eventuele schadevergoeding? Als dit niet is geregeld, ontstaat vertraging op het moment dat je juist snel wilt handelen.
Gemaakte afspraken sluiten niet aan bij de praktijk. Partijen werken jarenlang anders samen dan op papier staat. Wat geldt dan: de overeenkomst of de gegroeide situatie?
Licentie overeenkomst laten opstellen: waarom een advocaat inschakelen?
Een template van internet geeft je een startpunt, maar geen maatwerk. De rechten op een muziekcompositie werken anders dan die op software of een fotografiecollectie. De belangen van een startende illustrator zijn anders dan die van een gevestigd productiehuis.
Een advocaat die dagelijks in de creatieve sector werkt, kent de markt en weet welke afspraken standhouden. Wij stellen niet alleen juridisch waterdichte overeenkomsten op, maar denken ook commercieel mee. Wat is een redelijke vergoeding in jouw branche? Welke exploitatievormen wil je openhouden? Hoe voorkom je dat je jezelf vastlegt in een deal die over drie jaar niet meer past?
Laat je daarom altijd juridisch adviseren bij het opstellen van een licentieovereenkomst. Twijfel je over een bestaande overeenkomst, of wil je een nieuwe laten opstellen? Wij denken graag met je mee. Zo weet je waar je aan toe bent – vóórdat het spannend wordt. Wij adviseren en procederen regelmatig over licenties binnen het auteursrecht, met bijzondere aandacht voor de creatieve, media- en entertainmentsector. Zo weet je waar je aan toe bent – vóórdat het spannend wordt.
Licentie overeenkomst advocaat: wat doen wij voor je?
Bij Liaise Advocaten werken we dagelijks met licentieovereenkomsten in de creatieve industrie. Muziek, beeld, formats, software: we kennen de specifieke aandachtspunten per sector.
Licentieovereenkomst opstellen
We stellen overeenkomsten op die aansluiten bij jouw situatie. Of je nu een exclusieve sync-licentie sluit voor een documentaire of een niet-exclusieve beeldlicentie voor een campagne: wij zorgen dat de afspraken helder zijn en jouw belangen beschermen.
Licentieovereenkomst beoordelen
Je ontvangt een voorstel van een wederpartij en wilt weten waar je aan toe bent. We analyseren de voorwaarden, signaleren risico’s en adviseren over onderhandelingspunten. Vaak blijkt dat ogenschijnlijk standaard bepalingen nadelig uitpakken.
Onderhandelen
Wanneer de belangen groot zijn of de relatie gevoelig ligt, onderhandelen we namens jou. We weten wat gangbaar is in de markt, maar ook waar je meer kunt vragen.
Conflicten oplossen
Een bestaande licentie leidt tot discussie. Soms is een heldere brief genoeg. Wanneer nodig procederen we om je rechten af te dwingen.
We werken voor individuele makers, producenten, uitgevers en bedrijven die creatief werk inkopen. Of je nu aan de licentiegevende of de licentienemende kant staat: wij zorgen dat de afspraken kloppen.
