Auteursrecht overdragen: welke rechten + valkuilen?

Overweeg je auteursrechten over te dragen? In dit artikel hebben we alle ins en outs, do’s en dont’s op een rij gezet. Ook lees je wat wij als auteursrecht advocaten hierin voor je kunnen betekenen.

Wat is auteursrechtsoverdracht?

Om te bepalen of een auteursrechtoverdracht nodig en zinvol is, moet eerst worden vastgesteld of er überhaupt sprake is van een auteursrecht.

1. Iets is auteursrechtelijk beschermd wanneer het voldoende creatief is én origineel. In juridische termen heeft dat een eigen oorspronkelijk karakter.
   
   Van voldoende creativiteit is al snel sprake. Voor de auteurswet hoef je als maker daarvoor echt geen Frida Kahlo te zijn. Zo heeft het Europese Hof namelijk bepaald dat een samenvatting van twaalf woorden al voldoende creatief was om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen.
   
2. Verder moet hetgeen dat de maker gecreëerd heeft dus origineel zijn. Dit betekent zoveel dat het niet te letterlijk moet zijn nagedaan van een ander.
   
3. Naast deze twee vereisten geldt nog een derde voorwaarde: het werk moet waarneembaar zijn. Een idee in je hoofd is niet beschermd - pas wanneer je het vastlegt, op papier, digitaal of in een andere vorm, ontstaat auteursrechtelijke bescherming. Je hoeft je auteursrecht nergens te registreren: het ontstaat automatisch op het moment van creatie.

Als jouw werk aan deze vereisten voldoet dan is dat werk auteursrechtelijk beschermd en kan je die auteursrechten overdragen. In dat geval draag je de auteursrechten op dat werk op een ander over. Als gevolg hiervan heeft die ander dan het recht om het werk vaarvoor de auteursrechten zijn overgedragen openbaar te maken en te verveelvoudigen. De overdrager kan dat als gevolg van de overdracht niet meer. Dus als er bijvoorbeeld auteursrechten worden overgedragen van een foto dan mag jij als verkrijgende partij die foto exploiteren. Als auteursrechten op een ontwerp van een tas worden overgedragen dan betekent dit dat jij die tas mag verkopen maar het ontwerp bijvoorbeeld ook mag aanpassen.

Waarom auteursrechten overdragen?

Auteursrechten laat je overdragen omdat je dan het werk waar de auteursrechten op rusten zelf kan exploiteren, kan aanpassen of anderszins op de markt kan brengen.

De reden voor een overdracht is bijna altijd financieel of praktisch. Als freelance fotograaf heb je misschien niet het budget om je foto’s wereldwijd te distribueren. Of als regisseur heb je geen netwerk om je film in bioscopen te krijgen. Dan draag je je rechten over aan een partij die dat wél kan – denk aan een uitgever, distributeur of productiemaatschappij.

In ruil krijg je meestal een eenmalige vergoeding, een voorschot op toekomstige inkomsten of royalty’s. Soms een mix van deze drie.

Praktijkvoorbeeld 1: Logo voor een opdrachtgever

Een freelance grafisch ontwerper creëert een logo en huisstijl via een reclamebureau. Het bureau draagt alle auteursrechten over aan de eindklant. Die klant kan het logo dan zelf doorontwikkelen, aanpassen of in licentie geven aan een partnerorganisatie zonder dat de ontwerper daar nog iets over te zeggen heeft. De ontwerper ontvangt hiervoor een overeengekomen bedrag – vaak een eenmalige vergoeding waarin de overdracht al is verdisconteerd.

Praktijkvoorbeeld 2: Schrijver en uitgever

Een schrijver draagt al zijn auteursrechten op een roman over aan een uitgeverij. De uitgeverij mag het boek vervolgens drukken, verkopen en promoten. Ook kan de uitgeverij onderhandelen over een vertaling, een luisterboek inspreken of zelfs filmrechten verkopen aan een productiemaatschappij.

In de meeste gevallen wordt wel afgesproken dat de schrijver daarvan profiteert. Bijvoorbeeld: 50% van de opbrengst uit een filmadaptatie gaat naar de schrijver, ook al heeft de uitgeverij de rechten. Dat leg je vast in het contract waarin je de auteursrechten overdraagt.

Welke vormen van overdracht zijn er?

Bij auteursrechten ken je in de basis twee smaken: 1) volledige overdracht en 2) gedeeltelijke overdracht.

Bij een volledige overdracht draag je al je rechten over aan de verkrijgende partij. Die partij mag het werk dan exploiteren, aanpassen en doorverkopen. Jij hebt er juridisch gezien niets meer over te zeggen, behalve je persoonlijkheidsrechten (zoals het recht op naamsvermelding).

Bij een gedeeltelijke overdracht behoud je bepaalde rechten. Auteursrechten zijn namelijk oneindig splitsbaar. Je draagt bijvoorbeeld wel het recht over om het werk in Nederland te exploiteren, maar niet voor de rest van Europa. Of je draagt het exploitatierecht over, maar niet het recht om aanpassingen te maken. Of je draagt als podcastmaker wel het recht over de podcast te exploiteren maar niet het recht om een boek of film te maken op basis van de podcast.

Daarnaast bestaat er nog de licentie - maar dat is strikt genomen geen overdracht. Bij een licentie blijf je eigenaar en geef je alleen toestemming voor specifiek gebruik. Meer hierover lees je verderop.

De juridische vereisten voor auteursrechtoverdracht

De overdracht van auteursrechten wordt geregeld in de Auteurswet. Hier worden verschillende eisen gesteld aan een geldige overdracht. Deze vereisten hebben tot doel de maker te beschermen tegen een ondoordachte of te verstrekkende overdracht.

Aan een auteursrechtoverdracht worden de volgende eisen gesteld:

• schriftelijkheidsvereiste, dit betreft een vormvereiste dat bepaalt dat een auteursrecht alleen schriftelijk kan worden overgedragen, via een akte ofterwijl een schriftelijke overeenkomst. Mondeling je auteursrechten overdragen kan dus niet.
• akte vereisten, daarnaast moet die schriftelijke overdracht in een akte worden vastgelegd. In de akte moet duidelijk beschreven staan welke auteursrechten met betrekking tot welk werk precies worden overgedragen. De akte moet vervolgens in ieder geval door degene die de auteursrechten overdraagt worden ondertekend. Het is verstandig om de akte ook door de ontvanger te laten ondertekenen, maar is voor een geldige overdracht dus niet vereist.

Hoe stel je een akte van auteursrechtoverdracht op?

In een akte overdracht auteursrechten moet je zo specifiek mogelijk opnemen welke rechten je onder welke voorwaarden overdraagt. Dit biedt rechtszekerheid voor beide partijen en kan geschillen achteraf voorkomen.

In een akte overdracht auteursrechten maak je in ieder geval afspraken over de volgende onderwerpen.

1. Specificatie van het werk

Het werk dat onderwerp is van de overdracht dient met voldoende bepaaldheid te zijn omschreven. Het kan in dit kader wenselijk zijn om ter verduidelijking foto’s of modeltekeningen op te nemen van het werk in de bijlage van de overeenkomst.

2. Specificatie van de rechten die worden overgedragen

Maak duidelijk welke rechten je precies overdraagt. Het is niet een alles of niets verhaal, als overdrager bepaal je zelf welke rechten je overdraagt. Je kan ervoor kiezen alle rechten over te dragen zodat de verkrijger met het werk kan doen wat hem goeddunkt. Je kan er echter ook voor kiezen om alleen het het over te dragen om een werk te exploiteren maar niet het recht om aanpassingen in het werk aan te brengen.

3. Bepaal voor welke landen je overdraagt

Ook dit is geen alles of niets verhaal. Je kan ervoor kiezen dat de rechten worden overgedragen voor de hele wereld maar het kan ook alleen voor Nederland, de Benelux of Europa. Dit is helemaal aan jou. Concreet betekent dit dat de verkrijger dan alleen het recht heeft om het werk in die landen te exploiteren. Dit is bijvoorbeeld relevant in de uitgeverswereld waar verschillende uitgevers rechten overgedragen hebben gekregen voor verschillende taalgebieden.

4. Duur van de overdracht

Bepaal voor welke periode je de auteursrechten overdraagt. Dat kan de volledige beschermingsduur zijn – dus zeventig jaar na jouw overlijden. Maar het kan ook voor een kortere termijn: dat kan een termijn van een x aantal jaar zijn maar kan bijvoorbeeld ook tot een bepaalde datum..

Let op: draag je de rechten voor een beperkte periode over? Leg dan vast wat er daarna gebeurt. Worden de rechten na de termijn weer terug overgedragen? Leg dit goed vast want anders heb je na het verlopen van de periode alsnog geen auteursrechten.

5. Vergoeding

Neem in de overeenkomst ook altijd de vergoeding op die wordt betaald voor de over te dragen auteursrechten. Hiervoor bestaan verschillende smaken. Zo kan je een eenmalig bedrag overeenkomen, ook wel een lumpsum genoemd. Ook kan je een royaltyvergoeding overeenkomen, hierbij wordt een bepaald percentage van de omzet of winst betaald. Ook kan je een combinatie overeenkomen; én een vaste vergoeding én een royalty.

Wij stellen je akte op of checken je contract

Wij kunnen een akte overdracht auteursrechten voor je opstellen. Hiervoor bespreken we goed met je welke rechten je op welke manier wil overdragen en welke gevolgen dat heeft. Vervolgens leggen we dit op een heldere manier vast in een akte zodat er een rechtsgeldige auteursrechtoverdracht tot stand komt.

Verder kunnen we ook auteursrecht overeenkomsten voor je beoordelen. We bespreken dan welke rechten er precies worden overgedragen en welke consequenties dit voor je heeft. Waar nodig passen we de akte dan voor je aan.

Veelvoorkomende valkuilen en hoe deze te vermijden

Bij het overdragen van auteursrechten zien wij vaak een hoop mis gaan. Wat geregeld leidt tot juridische geschillen en kan uitmonden in een procedure bij de rechter. Hierbij de fouten die wij geregeld tegenkomen voorzien van een tip om de fout te vermijden.

• Wat wij regelmatig zien misgaan is dat de akte, de overeenkomst, die partijen gesloten hebben onduidelijkheden bevat.

• Wat wij in onze praktijk vaak zien misgaan is dat niet-juristen zelf een overeenkomst opstellen en daar juridisch taalgebruik in gebruiken waarvan ze eigenlijk niet precies weten wat het betekent. Het resultaat: een akte vol onduidelijkheden die tot discussie leidt.

  Ons advies? Schrijf gewoon op wat je bedoelt. Gebruik geen ingewikkelde termen als ’exclusiviteit’ of ’territoriale beperkingen’ als je niet weet wat de juridische consequenties daarvan zijn. Zeg gewoon: “Je mag het logo alleen in Nederland gebruiken” of “Je mag dit werk niet doorverkopen”.

  Nog beter: laat een auteursrecht advocaat meekijken. Die checkt of wat je feitelijk wilt afspreken ook juridisch goed geborgd is. Dat scheelt later gedoe.
  

• Daarnaast zien we geregeld dat er zaken vergeten worden in de akte. Zo kan het voorkomen dat vergeten wordt beperkingen op te nemen met betrekking tot het recht dat wordt overgedragen of ten aanzien van het land bijvoorbeeld. Deze valkuil kan vermeden worden door goed bij jezelf na te gaan wat je precies wil met betrekking tot het werk en ook vooral wat je niét wil. Het is altijd verstandig om de overeenkomst met een advocaat te bespreken. Die kan controleren of alle zaken die je met betrekking tot een overdracht auteursrecht in een akte op kan nemen ook daadwerkelijk zijn opgenomen.

• Een andere valkuil is dat er rechten worden overgedragen die de overdragende partij helemaal niet bezit. Een tip is daarom om als verkrijgende partij, voor zover mogelijk, te controleren of de overdragende partij de rechten daadwerkelijk bezit. Daarnaast bevelen wij aan om de overdragende partij hiervoor altijd een garantie en vrijwaring af te laten geven.

Overdracht auteursrechten of licentie?

Het is niet altijd nodig om je auteursrechten over te dragen. In sommige gevallen is een licentie handiger. Bij een licentie behoud je zelf het eigendom van je werk, maar geef je iemand anders toestemming om het te gebruiken onder bepaalde voorwaarden.

Een voorbeeld: je bent fotograaf en een modeblad wil jouw foto gebruiken in een artikel. Dan hoef je je auteursrechten niet over te dragen. Je geeft gewoon een licentie: het blad mag de foto één keer publiceren in de juni-editie. Jij blijft eigenaar, en kan diezelfde foto ook nog aan andere tijdschriften verkopen. Bij een overdracht zou je die mogelijkheid kwijt zijn.

Een vraag die we vaak krijgen: kan de licentienemer de licentie doorverkopen aan een ander?

In principe niet. Zowel bij een exclusieve als een niet-exclusieve licentie geldt: de licentie is alleen overdraagbaar als je dat expliciet afspreekt in de overeenkomst.

Wil je meer weten over licentieovereenkomsten? Wij kunnen je ook adviseren wat in jouw situatie het meest verstandig is: een overdracht of een licentie.

Auteursrecht vs. ander intellectueel eigendom

Wat valt onder intellectueel eigendom? Naast auteursrecht zijn er meer vormen van intellectueel eigendom zoals het merkenrecht (logo’s en namen), modellenrecht (productontwerpen), octrooirecht (uitvindingen), en handelsnaamrecht.

De overdracht van deze rechten werkt anders dan bij auteursrecht. Voor merken en modellen moet je de overdracht bijvoorbeeld laten registreren bij het merken- of modellenbureau. Wil je weten hoe je ander intellectueel eigendom overdraagt? Neem dan contact met ons op.

Hulp nodig bij het overdragen van je auteursrechten?

Bij Liaise Advocaten helpen we je graag verder. We stellen een akte op die precies vastlegt wat jij wilt - welke rechten je overdraagt, onder welke voorwaarden en wat je ervoor terugkrijgt. Ook kunnen we een bestaande overeenkomst voor je beoordelen en aangeven waar de risico’s zitten. Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek over jouw situatie.